BEYNƏLXALQ MÜBADİLƏ MƏRKƏZİ

Mənim Amerikaya səyahətim

İcraçı: 2023-cü il beynəlxalq mübadilə müsabiqəsinin iştirakçısı Almas Nurxan

Yoxlayan: Beynəlxalq Mübadilə Mərkəzi

Astana, 2022-ci il.

Gənclər səyahəti və tələbə mübadiləsi proqramları – onlar haqqında nə bilirəm. Hazırda tələbələrin əsas arzularından biri – beynəlxalq mübadilə proqramı vasitəsilə xaricdə işləyib, yaxşı gəlir əldə etmək və səyahət edib göz oxşayan yerləri görməkdir. Bax, bu arzuları həyata keçirməyin yeganə və səmərəli yolu gənclər səyahəti və tələbə beynəlxalq mübadilə proqramlarıdır. Bu proqramın indiyədək çox böyük uğurlar qazanması buna maraq göstərənlər üçün sirr deyil. Proqram öz işini 50 ildən çoxdur ki, davam etdirir. Əlbəttə, tələbələrin ən çox maraq göstərdiyi ölkə Amerika Birləşmiş Ştatlarıdır. İnkişaf etmiş Amerikanın indiki gözəl şəhərləri və heyrətamiz mənzərəli yerləri təkcə tələbələri deyil, bütün yaşda olan insanları ruhlandırır. Lakin proqram təkcə ABŞ-la məhdudlaşmır. Bundan əlavə, Almaniya, İngiltərə kimi Avropanın ən yaxşı ölkələrinə yol açır. Lakin yay səyahəti və tələbə beynəlxalq mübadiləsinin ən əsas məqsədi – birgə mədəni təcrübə və iş təcrübəsi vasitəsilə Amerika Birləşmiş Ştatları haqqında bilik və anlayışlarını genişləndirməyə imkan verməkdir. Bəli, bu proqram vasitəsilə gedib gələn hər bir tələbənin ABŞ-dakı maraqlı adət-ənənələrə, yeni mədəniyyət və sivilizasiyaya, yeni cəmiyyətə qarışıb, çox şey öyrənəcəyi dəqiqdir. «Min dəfə eşitməkdənsə, bir dəfə görmək» deyildiyi kimi, insanın okean aşaraq başqa qitədəki ölkənin həyat tərzinə sürətlə qarışması, onu təkcə pul qazanmağa və işləməyə öyrətmir. O, bundan əlavə, tarixi yerləri öz gözü ilə görməklə tarixi, insanlarla birbaşa danışmaqla o ölkənin mədəniyyətini, təhsil səviyyəsini, cəmiyyət stereotiplərini anlaya bilir.

Gənclər səyahəti və beynəlxalq mübadilə proqramındakı mənim təcrübəm. Mən bu proqramda ilk dəfə iştirak edirəm. Buna görə də, bu mənim gələcəkdəki təcrübəm olacaq. Mən ABŞ-a getməmişəm, lakin başqa dövlətə çıxmağın nə olduğunu bilirəm. 2017-2018-ci illərdə iki dəfə Özbəkistana səyahət etmişdim. Anamla birlikdə olan səyahətdə, qazaxın baş biyi Tole bi-nin uyuduğu Daşkənddə, Əmir Teymurun məqbərə tikdirdiyi Səmərqənddə olmuşam. Özbəkistan Qazaxıstana sərhəd yaxın ölkə olsa da, orada başqa millət, başqa mədəniyyət, başqa tarix və sivilizasiya ilə dolu başqa yerlər var. Xüsusilə, tarixin dərinliklərinə enən Səmərqənddəki Registan məqbərəsi mənə xüsusi təəssürat bağışladı. Oradakı özəllik, Əmir Teymurun bu məqbərəni tikdirən ustanın gözünü və əlini kəsib, ona at başı boyda qızıl verməsindədir. Bax, belə maraqlı hadisələr və insanlarla görüşmək mənim üçün böyük təcrübə oldu. Bu səyahət məni, gənclər səyahəti və tələbə mübadiləsi proqramı vasitəsilə ABŞ-a getməyə ruhlandırdı.

Niyə mən proqramda iştirak etməyə qərar verdim? Proqram mənə böyük imkanlar açdı. Yəni, əgər mən onu həyata keçirsəm, bu imkanlardan istifadə etmək mənim üçün ən səmərəli yol olardı. Bu hansı imkanlardır? İlk növbədə, böyük məbləğdə vəsait qazanmaq. Bildiyimiz kimi, ABŞ-da Qazaxıstana nisbətən pulun dəyəri xeyli yüksəkdir. Buna uyğun olaraq biz ABŞ-da işləyib, böyük məbləğdə vəsait əldə edə bilərik. Bu vəsaitin yığılması xaricdə səyahət edib, gözəl yerləri görməyə, ailəmizə, dostlarımıza və digər yaxınlarımıza hədiyyələr gətirməyə, həmçinin bu pulu Qazaxıstanda səmərəli şeylərə xərcləməyə imkan verir. Məsələn, mənim məqsədim maşın və ev almaqdır. Hazırda tələbə olduğum üçün, mənim bütün maliyyə çətinliklərimi valideynlərim çəkir. Avtomobil və ev isə mənim vəziyyətimi bir az yaxşılaşdırar. Bəli, proqramdan gələn pulun ev almağa tam çatmasa da, qismən ödəniş etməyə yetərlidir. Gənclər səyahəti və tələbə beynəlxalq mübadiləsi proqramı öz iştirakçılarına belə böyük maliyyə imkanı verir. Mən bunu hədiyyə hesab edirdim. İkinci növbədə, ABŞ dövlətinə getməklə başqa dövlətin yaxşı-pis tərəflərini bilmək, tanış olmaq imkanı. İnsan əslində, biliyi təcrübədən keyfiyyətli ala bilir. Üçüncüsü, ingilis dili bacarıqlarımı inkişaf etdirmək. Mənim hazırkı ingilis dili səviyyəm «intermediate» olsa da, mən əsl ingilis dilli cəmiyyətin ortasında gəzməklə ingilis dili səviyyəmi artıra bilərəm. Dördüncüsü, xaricdən dostlar tapmaq. Bu çox əla olardı. Çünki, ABŞ dövlətindən deyil, həm də bura gələn digər dövlətlərin insanları ilə yaxından tanış olub, onlar haqqında bilə bilərəm. Ən əsası onlarla əlaqəmi proqramdan sonra da davam etdirmək. Bax, bu imkanlar mənim proqramda niyə iştirak etdiyimə cavab verir.

Mənim üçün yeni cəmiyyət və mədəniyyəti hiss etmək və elimin mədəniyyəti haqqında danışmaqla nələri bilmək və nələri etmək imkanım olacaq. Ümumiyyətlə cəmiyyət çox maraqlı və mürəkkəb anlayışdır. Hər ölkənin özünəməxsus cəmiyyəti var. Mən Qazaxıstanda yaşadığım üçün, sabit, adəti üzrə formalaşmış cəmiyyətdəyəm. ABŞ kimi güclü dövlətin cəmiyyəti isə tamamilə başqa və mürəkkəbdir. İlk növbədə mənim bu cəmiyyətdən öyrənəcəyim şeylər çoxdur. Cəmiyyət ortasında yaşamaq isə bu ölkənin mədəniyyətini hiss etməyə imkan verir. Mən xaricə səyahət etməklə öz biliyimi artırıram. Çünki, mən öz elimlə yanaşı, başqa dövlətin mədəniyyətini bilə bilərəm. Bəli, mən bu meyarları bilməklə nələr edə bilərəm. Mən öz elimin mədəniyyəti haqqında danışmaq və onların mədəniyyətini bilməklə müxtəlif mədəniyyətləri müqayisə edə bilərəm. Müqayisə mədəniyyətlərin fərqlərini müəyyən etməyə kömək edir. Başqa dövlətə öz elimin mədəniyyətini deməklə isə onların bizim dövlətimizin qiymətli mədəniyyətinə maraqlarını oyadıram. Əslində, qazax elinin mədəniyyəti çox əladır. Xaricilərin bizim mədəniyyətimizə maraq göstərəcəyinə yüz faiz əminəm. Onları cəlb etməklə mən onları Qazaxıstana qonaq olmağa dəvət edirəm. Qazaxıstanın populyarlığını artırmağa az da olsa töhfə verəcəyəm.

Proqramda iştirak etmək mənim gələcək karyerama necə kömək edəcək. Bu mənim üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən mövzudur. Xaricə çıxıb, pul qazanmaq öz yerində. Proqramda iştirak etmək isə mənim karyerama iki böyük üstünlük verir. Birincisi ingilis dili bacarığımı inkişaf etdirmək. İkincisi isə ABŞ dövlətinin qanun sistemini öyrənmək. Çünki, mənim ixtisasım hüquqşünas olduğu üçün, mənim üçün xarici qanun təcrübələrini bilmək böyük üstünlükdür. İngilis dili mənə Qazaxıstanda da, xaricdə də işə düzəlməyimə və yüksək maaş sahibi olmağıma şərait yaradır. Hazırkı dövrdə hüquq şirkətləri üçün ingilis dilini mükəmməl bilən mütəxəssislər hava kimi lazımdır. Mənim məqsədlərimdən biri xarici və ya vətən hüquq şirkətlərinə işə düzəlməkdir. Həmçinin, mən xaricdə hüquqi terminləri öyrənməyə geniş imkan alıram. Bu Qazaxıstandakı hüquq sistemi və ABŞ hüquq sistemini müqayisə etməyə kömək edir. Mənim hüquqşünaslıq karyeramda Qazaxıstan hüquq sahəsindəki kobud səhvləri aradan qaldırmaq və inkişaf etdirməyə dair planım var. Bunun üçün mənə xarici qanunlar lazımdır. Məsələn, mən ABŞ-da sadəcə gəzməklə ABŞ vergi qanunvericiliyini bilə bilərəm. ABŞ-dakı vergi qanunvericiliyi onun iqtisadiyyatını qaldırmasına birbaşa səbəbdir. Bax, mən belə faydalı tərəfləri bilməklə özümün hüquqşünaslıq karyerama faydalı hərəkətlər edə bilərəm. Buna görə də beynəlxalq tələbə mübadiləsi proqramında iştirak etmək mənim hüquqşünaslıq karyerama ciddi təsir edir.

Proqramda nəyi yaxşılaşdırmaq olar – əgər mən beynəlxalq mübadilə proqramında baş adam olsam, mən nəyi dəyişərdim. Əslində, mən proqram iştirakçısı olub görməmişəm. Lakin, mən bu sual üzrə beynəlxalq mübadilə proqramında iştirak etmiş tələbələrdən sorğu keçirdim. Onların fikrincə, proqramda tələbənin vəziyyətini maksimum yaxşılaşdırmağa yönəlmiş hərəkətlər etmək lazımdır. Tələbəyə öz iş cədvəlini qurmağa, sərbəst iş seçməyə, istənilən ştata getməyə, istənilən mövsümdə getməyə və ən yaxşı rəy formalaşdıra bilən işəgötürənlərə göndərmək imkanlarını təmin edərdim. Çünki, tələbə üçün işəgötürən çox vacibdir. Beynəlxalq mübadilə proqramının verdiyi imkanları davam etdirən tələbə və işəgötürənin arasındakı əlaqə hesab olunur. Əgər mən beynəlxalq mübadilə proqramında baş adam olsam, bax bu hərəkətləri etməklə daxili sistemin bəzi hissələrini dəyişərdim. Proqramda işləməyən xidmətləri ləğv edib, iş həcmini qısaldardım. Həmçinin, iştirakçılara göstərilən xidmətin keyfiyyətini yaxşılaşdırardım.

İyirmi ildən sonra beynəlxalq mübadilə proqramları necə olacaq? Əlli ildən sonra? Mənim fikrimcə, beynəlxalq mübadilə proqramı iyirmi ildən sonra bəzi dəyişikliklərə məruz qalacaq. Çünki, 20 il proqram üçün çox uzundur. Aləm ildən ilə çox sürətlə inkişaf edir. Hazırkı vaxtda ABŞ proqramın ən əsas səyahətə və işləməyə yönəlmiş dövləti olsa, iyirmi ildən sonra ABŞ sırasına ona yaxın dövlət qoşulacaq. Məsələn, Avropa dövlətlərindən. Lakin, mənim üçün proqramın iyirmi ildən sonrakı deyil, əlli ildən sonrakı görünüşü çox maraqlıdır. Əlli ildə – el yeni. Proqram tamamilə dəyişəcək. Təkcə səyahət və işi əhatə etməyib, həmin ölkədə qalmaq və ya köçmək imkanlarını əhatə edən kimi. İnsanlar başqa dövlətə köçmək üçün bu proqrama müraciət edəcək dərəcədə. Proqramın miqyası bir neçə dövlətə çoxalaraq, hətta Antarktida, Şimal Buzlu okeanı kimi yerlər də proqrama daxil olacaq. Həmçinin, bu dövlətlərdə və yerlərdə proqram filialları və nümayəndəlikləri açılaraq, onlar öz xidmətlərini yerinə yetirəcək dərəcədə. Həmçinin, proqram təkcə tələbələri deyil, bütün yaşda olan insanlara səyahət etməyə imkan verən kimi. Yəni, əlli ildən sonrakı proqramın görünüşü belə olacaq deyə düşünürəm. Yenə də qeyd edim ki, bu proqramda iştirak etmək asanlaşacaq. İnsanların gündəlik həyatındakı adəti hal olacaq. Və yer üzündəki xalqların indikindən də çoxu ingilis dilini mənimsəyəcək. Təkcə ingilis dili deyil, alman, rus, portuqal, çin və koreya dilləri də geniş yayılacaq. Aləmin bir neçə dövlətindəki beynəlxalq mübadilə proqramları bir-biri ilə qarşılıqlı rəqabətə girərək, xalqa olan xidmət göstərmə keyfiyyətini yaxşılaşdıracaq deyə düşünürəm.