Մենք ինչ-որ հարկում ինչ-որ խմորեղենով նախաճաշեցինք (սուրճը, զարմանալիորեն, տանելի էր) եւ դուրս եկանք մեր նյույորքյան երկրորդ օրվան։ Առանց ժամանակ կորցնելու՝ վազեցինք մեր էքսկուրսիոն ավտոբուսների ամենամոտ կանգառը։ Առաջինը մենք հասանք. չգիտես ինչու՝ ուրիշ ցանկացողներ չկային։ Մենք մտադիր էինք նախ գնալ Empire։ Սակայն մենք այնտեղ հասանք մոտ 1,5 ժամ հետո։ Թեեւ ոտքով կարելի էր հասնել 20 րոպեում... Պարզվեց, որ կենտրոն են ժամանել ՄԱԿ-ի ինչ-որ մեծամեծեր, եւ Մանհեթենի առանց այն էլ ծանր երթեւեկության մեջ խնդիրներ առաջացան։ Այնուամենայնիվ, զայրացած այն բանից, որ կորցրել ենք այդքան թանկ ժամանակ, մենք վազեցինք Empire... Տոմսարկղերից մեկում մեզ արագ տոմսեր տվեցին (գոնե ստիպված չեղանք հսկայական հերթերում կանգնել), եւ մենք շարժվեցինք դեպի վեր։ Չգիտեմ ինչու, բայց վերելակ հասնելուց առաջ պետք էր անցնել ժապավենային ցանկապատներից կազմված հիմար լաբիրինթոսներով։ Ոչ, դա վերելակ չէ։ Դա ինչ-որ հրաշք է։ Այն 86-րդ հարկ է բարձրանում այնքան ժամանակում, որքան ես ամեն օր աշխատանքի՝ 4-րդ հարկ բարձրանալիս (կամ նույնիսկ ավելի քիչ)։ Դիտահարթակի ճաղավանդակի միջով նայելիս զգացողությունների մասին պատմելն անիմաստ է։ Ի՞նչ նոր բան եք իմանալու ինձանից։

Հաջորդ կանգառը՝ World Trade Center։ Մազերս բիզ-բիզ են լինում միայն այն մտքից, թե ինչ է այնտեղ տեղի ունեցել։ Ես այն ժամանակ 8-րդ դասարանում էի սովորում, եւ միակ բանը, որ ասացի, երբ դա տեսա նորություններով, հետեւյալն էր. «Չէ՞ որ նրանք դիտմամբ են պայթեցրել։ Տեսեք, պայթյունները յուրաքանչյուր երկվորյակի հիմքից են դուրս գալիս։ Դուք ի՞նչ է, այդքան հիմա՞ր եք եւ չեք տեսնում։ Նրանք երբեք ինքնուրույն չէին փլվի, նույնիսկ եթե 10 ինքնաթիռ խցկեիք մեջները»։ Հաջորդ օրը դասարանում կրքեր ու վեճեր էին եռում, վարկածներ, կարծիքներ... բայց բոլորը համակարծիք էին մի բանում՝ բոլորը սգում էին անմեղ սպանված ամերիկացիների համար։ Եվ ահա այն ժամանակ, մեկ տարի առաջ, ես հիացմունքով նայում էի նոր շինարարության տիեզերական մասշտաբներին։ Ինչո՞ւ էր դա նրանց պետք։ Ուրիշ ոչինչ չէի՞ն կարող հորինել աղքատ Իրաք ներխուժելու համար։

Շինարարության շուրջը պտտվելուց հետո մենք ոտքով գնացինք դեպի Battery Park։ Մենք կարծում էինք, որ դեպի Ազատության արձան մեր ջրային տաքսին հենց այնտեղից է մեկնում։ Բայց որքա՜ն էր մեր զարմանքը, երբ մի քանի հերթում կանգնելուց հետո իմացանք, որ մեր կանգառը բոլորովին այստեղ չէ։ Մենք վազեցինք ափի երկայնքով դեպի Բրուքլինի կամուրջ՝ ճանապարհին հանդիպելով նավահանգստում կայանված իսկական հնագույն նավերի (դրանցից կարծես հիմա ռեստորաններ են սարքել)։ Մենք ճիշտ տեղում հայտնվեցինք ժամը 3-ի մոտ։ Տեսնելով ինչ-որ հերթ՝ որոշեցինք, որ դա արձանի համար է։ Նստում ենք փոքրիկ նավի երկրորդ հարկ եւ անհամբեր սպասում, թե երբ ենք տեսնելու ՆՐԱՆ։ Բայց... փոխանակ շրջվելու դեպի նպատակակետը, նավը կտրուկ շրջվում է ձախ՝ դեպի Բրուքլին։ Ապշած՝ իմանում ենք, որ դա բրուքլինյան ջրային տաքսի է։ Ես գրեթե ոռնում եմ։ Մի՞թե մենք նրան այդպես էլ չենք տեսնի։ Բայց շուտով մենք վերադառնում ենք նախկին տեղը եւ վերջապես գտնում անհրաժեշտ հերթը։

Այո, նա այնպիսի հսկա չէ, ինչպիսին մենք սովոր ենք տեսնել ֆիլմերում։ Բայց նա պետական խորհրդանիշ է, ամերիկացիների համընդհանուր հարգանքի, սիրո եւ միասնության անձնավորում։ Երբ մենք մոտեցանք, խցիկում միացրին Ֆրենկ Սինատրայի «New York..»-ը։ Ես հիացած էի *) Երբ երգն ավարտվեց, մենք լողացինք դեպի Բրուքլինի եւ Մանհեթենի կամուրջները։ Նրանք շքեղ են... Առաջինը հիացնում է իր նրբագեղությամբ, թեթեւությամբ, նախշերով... Անմիջապես ցանկություն է առաջանում հայտնվել Վ.Վ. Մայակովսկու կողքին՝ հսկայական եւ բարձրաձայն, ինչպես հենց կամուրջը, ասելով. «Բրուքլինի կամուրջը՝ ահա սա է բանը»... Սա պարզապես բան չէ, սա բազմաթիվ արվեստների ստեղծագործություն է, առանց որի անհնար է պատկերացնել NY-ը։

Երբ մենք վերադարձանք տեղ, արդեն սկսում էր մթնել։ Մենք երկար (կրկին ատելի խցանումների պատճառով) գնացինք «տուն»՝ կենտրոն։ Հոգնածությունն ու ուժասպառությունը այնքան էին պատել մարմինն ու միտքը, որ Central Park նախատեսված այցը ստիպված եղանք չեղարկել։ Վայրի ցավեր գլխում եւ որովայնում։ Բիգմակներ լցրինք ստամոքսներս։ Սուրճ։ Շրջեցինք շրջակայքի հագուստի խանութներով։ Անիմաստ թանկություն, շուրջը բզզացող մարդկանց հոծ բազմություն։ Փողոցում կարծես հավաքվել էին աշխարհի բոլոր մարդիկ, շարժվում եւ խոսում էին չափազանց քաոսային, արագ... Ամեն ինչ թարթում է, փայլում, գոռում։ Թվում է՝ ամեն ինչ երազ է, որը հեսա կավարտվի, եւ 17-րդ ավենյուի մեր տնակում կսկսվի նոր հանգիստ, խաղաղ եւ լուսավոր առավոտ... Որոշեցինք մտնել Port Authority-ի դիմացի Burger King, վերջին անգամ սնվել, խմել Iced Mocha..

Մեզ չէր կարելի քնել։ Երկուսիս էլ։ Ինքնաթիռը դեպի Ֆիլադելֆիա առավոտյան 7-ի կողմերն է։ Իսկ LaGuardia պետք է հասնել ժամը 5-ին։ Իրերը պահեստից անմիջապես վերցրինք, քանի որ պահեստախուցը բացվում է միայն ժամը 7-ին։ Սպասասրահը լեփ-լեցուն է։ Հսկայական դահլիճներում քամի է փչում։ Նստում ենք պատի տակ՝ հատակին, շրջապատում մեզ եղած ամեն ինչով։ Քունս տանում է։ Նախկինում խմած սուրճի ձիու չափաբաժինները նույնիսկ չօգնեցին։ Տանջանք։ Դահլիճ է տանում մետրոյի ելքը։ Երբեմն դրանից մարդիկ են հայտնվում եւ անհետանում անհայտ ուղղություններով՝ ինչպես ուրվականներ։ Թեեւ այն ժամանակվա իմ վիճակում նրանք ինձ հենց այդպիսին էին թվում, եւ ես նրանց վրա առանձնապես ուշադրություն չէի դարձնում։ Կիրյան հատակին կիսապառկած՝ համառ պայքար է մղում քնի դեմ։ Նրան եւ նրա խղճին արթնացնելու հազարերորդ փորձից հետո ես որոշում եմ քնի դեմ պաշտպանությունը պահել միայնակ։ Դրա համար որոշում եմ ոտքի կանգնել։ Կանգնած, մտածում եմ, ավելի դժվար է քնել։ Որտեղից։ Ամեն ինչ ճիշտ այնպես, ինչպես նստած։ Սկսում եմ քայլել։ Քայլում եմ։ Շրջաններ եմ գծում։ Այդպես մի քիչ ավելի հեշտ է։

Նայում եմ քառակուսի սյանը։ Մետրոյի անցումից դուրս է գալիս հերթական սեւամորթ ուրվականը եւ, շուրջը նայելով, շատ արագ քայլերով ուղղվում ուղիղ պայուսակների վրա ընկած Կիրյայի կողմը։ Սյան հետեւում կանգնած՝ ինձ միանգամից չհասավ, թե ԻՆՉՈՒ է նա գնում այնտեղ։ Երբ վերջապես հասկացա, եւ երբ այդ սրիկան արդեն թեքվում էր իմ ճուտիկի մոտ, ես, կարծես կատաղած մայր կաքավ, դուրս եմ թռչում սյան հետեւից՝ ամենավերջին անպարկեշտ հայհոյանքներով։ Ուրվականը վախից ցատկում է եւ անհետանում։ Ես վերջապես ոտքով հրում եմ Կիրյային, եւ մենք տեղափոխվում ենք այլ տեղ՝ մեկ այլ հարկ՝ շարժասանդուղքի մոտ։ Կարծես ոչնչից հայտնվում են ռուս աղջիկների խմբեր։ Բոլորը ինչ-որ պատճառով թվում են միանման թախծոտ։ Մենք մեզ չենք մատնում։ Չենք ուզում ոչինչ մերինից։ Գոնե մի քիչ էլ երկարացնել մեր Ամերիկան... Կիրյան գնում է զուգարան։ Կամ ատամները լվանալու, կամ մեծ գործի համար։