Հիշողությունները երբեք չեն մահանում։
(Իմ պատմությունը։)
«Առաջին քայլը կատարիր հավատքով։
Պարտադիր չէ տեսնել ամբողջ աստիճանավանդակը, պարզապես արա առաջին քայլը»։
Մարտին Լյութեր Քինգ կրտսեր
(1929-1968)
Մաս 1. Հետդարձի ճանապարհ չկա։ Ամերիկան մեր առջեւում է։
(Իրական դեպքերի վրա հիմնված հուշագրություն։)
Գլուխ 1. «Ինչպե՞ս ես անցա վիզայի հարցազրույցը»։
Այս աշխարհում կան երկու ամենաարագ եւ ամենաթռուցիկ բաները՝ երեւակայությունը եւ ժամանակը... Ժամանակի տարածության մեջ, որը մշտական շարժման մեջ է, շատ բաներ հնանում եւ անհետանում են։ Մեկ այլ բան, որ ես հասկացա, այն է, որ որոշակի իրադարձություններ եւ երեւույթներ այլ իմաստ են ստանում, երբ որոշ ժամանակ անց հետ ես նայում դրանց։ Որքան էլ հիանաս նկարիչների մեծագույն գործերով, երբ շատ մոտիկից ես նայում, հասկանում ես, որ դրանք ընդամենը թղթի վրա պատահական թափված ներկի կոպիտ հետքեր են։ Բայց որքան հեռանում ես, ներկի կոպիտ հետքերը մշուշվում են, եւ նկատում ես, որ դրանք վերածվում են հրաշալի մի երեւույթի։ Նմանապես, ցանկացած երեւույթ նոր կողմեր է բացահայտում, երբ հեռանում է մեզանից։
Հետ նայելով՝ հասկանում եմ, որ արդեն մեկ տարուց ավելի է, ինչ վերադարձել եմ Ամերիկայից։ Թվում էր, թե երեկ եմ տուն վերադարձել հույզերի փոթորիկով, իսկ հիմա 14 ամիս է թռել-անցել։ Այս տարվա ընթացքում ես հնարավորություն ունեցա վերանայել որոշ բաներ։ Այս ընթացքում ես ավարտեցի ուսումս եւ աշխատանքի անցա։ Իմ ուղղակի եւ անուղղակի պատրաստած ուսանողները նույնպես գնացին Ամերիկա... Հիշելով ղազախական «Առանց աշակերտի ուսուցիչը ոչինչ է» ասացվածքը՝ ես պատրաստեցի այն ուսանողներին, ովքեր մտադիր էին գնալ Ամերիկա եւ օգնություն խնդրեցին ինձանից։ Հավատալով, որ «յուրաքանչյուր ղազախ իմ միակն է», ես նրանցից ոչ մեկից ոչ մի կոպեկ չվերցրի։ Իհարկե, ես սա չեմ ասում պարծենալու կամ որեւէ նպատակ հետապնդելու համար։ Ես սա գրում եմ այն մտքով, որ եթե կարող եք, Work and Travel-ի ներկայիս եւ ապագա շրջանավարտները նույնպես պետք է պատրաստեն իրենց աշակերտներին...
Հաշվի առնելով, որ այս կյանքը, լի եռուզեռով, մարդուն տրվում է միայն մեկ անգամ, պետք է շատ բան հասցնել այս կյանքում։ Ինչպես չկա թռչուն առանց թեւերի, այնպես էլ չկա մարդ առանց երազանքի։ Մեզանից յուրաքանչյուրն ունի երազանք։ Ոչ թե մեկը, այլ տասնյակ, հարյուրավոր, նույնիսկ հազարավոր։ Բայց, ցավոք, մեզանից շատերը չունեն դրանց հասնելու նպատակ։ Մարդն իրեն երջանիկ է զգում միայն այն ժամանակ, երբ երազանքն իրականանում է։ Երազանքին հասնելու ճանապարհին մենք բազմաթիվ խոչընդոտների ենք հանդիպում։ Հեշտ չէ երջանիկ լինելը։ Երազանքները հեշտությամբ չեն իրականանում։ Բայց դա չի նշանակում, որ դա անհնար է։ Երջանիկ լինելը հնարավոր է բոլորի համար, եւ յուրաքանչյուրն ունի դրա իրավունքը։ Յուրաքանչյուր մարդ պետք է պայքարի իր երջանկության համար։ Եվ դու պետք է սկսես հենց հիմա։ Հայտնի հասարակական գործիչ Ալթինբեկ Սարսենբայուլին մի հարցազրույցում ասել է. «Ժամանակին չասված ճշմարտությունը արժեք չունի»։ «Ժամանակին չկատարված գործողությունից ոչ մի օգուտ չկա»։ Իմ ճանապարհն էլ հեշտ չէր։ Հեշտությամբ եկած բանը արժեք չունի։ Այն, ինչ այսօր չես արել, վաղը կզղջաս։
Այսպիսով, թույլ տվեք պատմել իմ ճշմարտությունը, որքան կարող եմ.
Հենց ապրիլի 29-ին լսեցի, որ Աստանայում ԱՄՆ հյուպատոսությունում հարցազրույց պետք է ունենամ, սիրտս արագ բաբախեց, գնացքի տոմս գնեցի եւ առանց որեւէ մեկին ասելու շտապ մեկնեցի Աստանա։ Ակտոբեից եկող գնացքը, շրջանցելով Կոստանայը եւ Կոկշետաուն, Աստանա ժամանեց ապրիլի 28-ին։ Այդ առավոտ, երբ արթնացա գնացքում, նկատեցի, որ գլուխս ցավում է եւ ինձ վատ եմ զգում։ Ի՞նչն էր պատճառը։ Վիզայի մասին անհանգստությո՞ւնը։ Ոչ, ոչ։ Դա հյուսիսի ցուրտն էր, որն արդեն բռնել էր կոկորդիցս, նախքան ես կժամանեի...
Այո, Աստանան էլ ինձ ջերմ չդիմավորեց։ Այն ինձ դիմավորեց իր սուր քամիով։ Երբ Ակտոբեում ուրախությունից թռչում էի, մոռացել էի վերցնել հաստ բաճկոնս։ Ո՞վ գիտեր, որ նույնիսկ ապրիլի վերջին շաբաթը լինելով՝ Աստանայի եղանակը այդքան համառ կլինի։ Այդ ժամանակ Ակտոբեում արեւը շողում էր...
Հենց իջա գնացքից եւ զարմացած նայեցի շուրջս, Աստանայում իմ ստացած «Welcome»-ը բնակարաններ առաջարկող կանայք էին, որոնք ասում էին՝ «Բնակարան, բնակարան»։ Պարզվում է՝ այստեղ էլ կան այդ շատախոս կանայք, որոնք առավոտից երեկո, լսեն նրանց, թե ոչ, ճանաչեն, թե ոչ, անցնող-դարձող բոլորի հետ խոսում են առանց հանգստի։ Թեեւ մենք Ակտոբեի կայարանի շուրջ ամեն օր տեսնում ենք նման կանանց, չէի մտածում, որ նրանց կտեսնեմ Աստանայի կայարանում։ Ինձ համար, ով անհանգստանում էր, թե որտեղ մնալ Աստանա ժամանելուց հետո, սա աստվածային նվեր էր։ Մենք պայմանավորվեցինք այդ բնակարաններից մեկի տիրոջ հետ եւ գնացինք այնտեղ։ Կարծում էի՝ բնակարանը մոտ է, բայց պարզվեց՝ բավականին հեռու պետք է գնանք։ Քիթս փակված, կոկորդս ցավում, գլուխս պայթում էր, եւ միայն մտածում էի, թե ինչպես շուտ հասնեմ բնակարան եւ ընկնեմ բազմոցին։ Ոչինչ չէի ուզում։ Միայն երբեմն անտարբեր հայացք էի նետում շրջապատին ավտոբուսի պատուհանից։ Տարբեր ձեւերի հուշանվեր-շենքեր անցնում էին մեկը մյուսի հետեւից։ Բնակարանի տերը լավ էքսկուրսավար դուրս եկավ։ Նա ողջ ճանապարհին պատմում էր Աստանայի մասին, եւ բերանը չէր փակվում։ Այսպիսով, ինչեւէ, մենք վերջապես հասանք բնակարան։ Թեեւ 3-4 ժամ անշարժ պառկեցի բազմոցին, գլխացավս չանցավ։ Վերջում ստիպված եղա գնալ դեղատուն՝ դեղ գնելու։ Միջեւ ընկած ժամանակահատվածում ես նայում էի հարցազրույցի հարցերը եւ պատրաստվում։ Սակայն, երբ հազը խեղդում է, եւ շնչառությունդ կարճ է, ոչինչ չես ուզում։ Մի քիչ անց վեր կացա եւ նայեցի վեցերորդ հարկի պատուհանից։ Առաջին բանը, որ աչքիս զարնեց, շենքի ստորոտում ֆրանսիական ոճով կառուցված տունն էր։ Տարբեր ձեւերի տիկնիկ-շենքերի հետեւից երեւում էր նաեւ «Բայտերեկի» գագաթը։ Այո, դա հենց այն «Բայտերեկն» է, որին գովերգում են երկնքից, երբ տեղական հեռուստաալիքներով Աստանայի մասին ռեպորտաժ է լինում։ Երբ տեսա «Բայտերեկը», դրա մասին իմ մտքերն ու երազանքները մարեցին, կարծես սառը ջրով ողողված լինեին։ Կարծում էի՝ դա Փարիզի Էյֆելյան աշտարակի կամ Վաշինգտոնի Վաշինգտոնի հուշարձանի պես վեր խոյացող երկնաքեր է, որը գեղեցկություն եւ շնորհք է հաղորդում ամբողջ քաղաքին, բայց մեր «Բայտերեկը» պարզվեց, որ թզուկ է, որը մնացել է այլ շենքերի հետեւում...
Այսպիսով, բարձր ջերմությամբ ես դիմավորեցի իմ առաջին առավոտը Աստանայում։ Երբ առավոտյան ժամը 7-ին դուրս եկանք տնից եւ տաքսի կանգնեցրինք, 1-2 րոպեում հասանք հյուպատոսության դիմաց։ Եթե իմանայինք, ժամը 8-ի սահմաններում դուրս կգայինք, բայց արդեն բավականին ուսանողներ էին հավաքվել։ Այստեղ էլ կան ամեն տեսակի աղջիկներ։ Աչքդ չես կտրում։ Մեկը մյուսից գեղեցիկ։ Սիրուն տիկնիկներ։ Ինչքան գեղեցիկ էին ղազախ աղջիկները, օ՜, Աստված...։ Տեսնելով գեղեցիկ եւ սիրուն աղջիկներին՝ մի փոքր թեթեւացա։ Նման աղջիկների կողքին կանգնելիս մարմնիս մեջ հիվանդության տեղ չկար։ Եթե աղջիկների մասին մտածելիս մոռանամ անգլերենս եւ չանցնեմ վիզան, դա իսկական զվարճանք կլինի։ Թեեւ փորձում էի չցույց տալ, բայց հազիվ էի կանգնած՝ դողալով Աստանայի ցրտից թեթեւ հագուստով։ Սկսեցի ինքս ինձ հիշել եւ կրկնել հարցերը։ Թեեւ ուսանողները աստիճանաբար մտնում էին, հերթը կարծես չէր շարժվում։ Նրանք մեկ առ մեկ կանչում էին անուններով։ Մի անծանոթ, որը հենց նոր էր ժամանել, ներս մտավ հենց որ անունը կանչեցին։ «Ինչ հաջողակ մարդ է», - մտածեցի ինքս ինձ։ «Ե՞րբ են ինձ կանչելու...»։
Գուցե սկսեց մի փոքր տաքանալ, գուցե շուրջս աղջիկների զանգակատու ծիծաղը սկսեց բուժիչ դառնալ, չգիտեմ, բայց մի քիչ անց սկսեցի ինձ ավելի լավ զգալ։ Ժամը 10-ի սահմաններում վերջապես կանչեցին անունս։ Այսպիսով, ես մտա դեսպանատան միջանցք։ Այստեղ էլ կար հերթ։ Բայց ոչ դրսի պես, բավականին տաք էր։ Պահակները ուշադիր ստուգում էին յուրաքանչյուր ուսանողի եւ թույլ տալիս ներս մտնել։ Նման ստուգումով հերթն ինչպե՞ս կարող էր շարժվել։ Բայց անվտանգությունը միշտ առաջին տեղում է։ Մի պահ, ստուգումն անցնելուց հետո, ես ներքին բակով քայլեցի դեպի հաջորդ շենքը։ Մի քանի րոպեից հենց այս շենքի ներսում կորոշվի մեր ճակատագիրը...