Ուսանողական փոխանակման ծրագիրը ուսումնական հաստատությունների միջեւ ուսանողների փոխադարձ փոխանակման մասին պայմանավորվածություն է։ Նրանց համար, ովքեր սա առաջին անգամ են լսում, սա չափազանց անսովոր կհնչի, եւ գուցե նույնիսկ մի փոքր վախ առաջացնի, բայց հիմա մենք կհասկանանք, թե ինչու սա չպետք է վախեցնի, այլ միայն գրավի։

Ուսանողական փոխանակման ծրագրերը ժամանակակից աշխարհում լայնորեն տարածվում են եւ հանդիսանում են բազմաթիվ երկրների եւ կրոնների միավորման հիմքը։ Բացարձակապես տարբեր մարդիկ, ովքեր մեծացել են յուրահատուկ դաստիարակությամբ եւ աշխարհայացքով, որը հիմնված է հարազատ եզերքի միջավայրի եւ ավանդույթների հետ շփման վրա, հանդիպում են մեկ կետում՝ կրթության մեջ։

Նմանատիպ ծրագրերը հասանելի են յուրաքանչյուրին՝ կախված նրանից, թե որքան ջանք կգործադրի նա դրա համար։ Սա «այլ» աշխարհում հայտնվելու եւ կյանքը գլխիվայր շրջելու եզակի հնարավորություն է։

Դիտարկենք մի փոքրիկ մանրանկար՝ մարդ, ով ստացել է իր երջանիկ տոմսը։ Մեկ այլ երկիր թռչելիս ամեն ինչ սկսվում է օդանավակայանից։ Նա դուրս է գալիս ինքնաթիռից եւ հայտնվում չափազանց անսովոր պայմաններում, ինչը, ի դեպ, նպաստում է նրա ներքին սահմանների զարգացմանը։ Տաքսի դեպի բնակության վայր, իսկ ճանապարհին՝ մեքենայի պատուհանից երեւացող բազմաթիվ բնապատկերներ, բացարձակապես արտասովոր։ Անսովոր տներ, մեքենաներ, մարդկանց հագուստ՝ զարմացնում է բացարձակապես ամեն ինչ։ Նոր երկրում գեղագիտության իր հասկացությունն է՝ մշակութային պլանն ուսումնասիրելը ոչ պակաս կարեւոր է։ Զրույցի մեջ մարդիկ բոլորովին այլ կերպ են պահում, այլ թեմաներ, այլ հարցեր։ Հասարակությունը կրում է իր յուրահատուկ կանոնները։ Բազմաթիվ նոր ծանոթություններ ստիպում են նորից ու նորից մտածել՝ որքան տարբեր են մարդիկ։ Բայց ահա գալիս է այն բանի ժամանակը, որը միավորում է բոլորին՝ կրթությունը։

Որքա՞ն նոր գիտելիք կարելի է տանել փոխանակման ուսուցման ծրագրի միջոցով։ Անսահման։ Մեկ այլ երկրում մեկ տարվա կյանքը թույլ է տալիս մարդուն ոչ միայն բարելավել իր լեզվական գիտելիքներն ու հնարավորությունները, այլեւ վերանայել իր հայացքները հասարակության, գեղագիտության, ավանդույթների, գիտության եւ նույնիսկ կենցաղային սովորությունների վերաբերյալ։

Չեմ մոռանա նշել այս տեսակի ուսուցման ոչ պակաս կարեւոր կողմի՝ կարիերայի աճի մասին։ Մեկ այլ երկրում զարգացումը հնարավորություն է տալիս ստանալ անհատական գիտելիքներ։ Մեր հրաշալի մոլորակի յուրաքանչյուր անկյունում տարբեր հայացքներ կան նույնիսկ այն բանի վերաբերյալ, թե ինչպես թխել հացը։ Աշխատանքի հետ ամեն ինչ ճիշտ նույնն է։ Յուրաքանչյուր մարդ իր ուղղության մեջ ժամանակի ընթացքում գտնում է աշխատանքի «իր» տեսակը՝ հիմնված իր անձնական, աշխատանքային եւ կյանքի փորձի վրա։ Իր գործի վարպետների հետ ծանոթանալու հնարավորություն, ովքեր գտել են իրենց կոչումը քեզ նման ուղղությամբ, եւ փորձի փոխանակում։ Սա իսկական ոսկի է։ Կլանելով գիտելիքները՝ մարդը ծաղկում է, ինչպես ծառը։ Ոմանք՝ ինչպես սակուրան։ Երկար փնտրում են իրենց ուղին եւ մի պահի փռվում նուրբ վարդագույն թերթիկներով։ Արդյունքում՝ մարդը սիրահարվում է իր գործին։ Անսովոր միջավայրում, որը ստիպում է մարդուն դուրս գալ իր հարմարավետության գոտուց, կարելի է նույնիսկ վերանայել աշխատանքի հանդեպ իր հայացքները եւ հասկանալ այն բոլորովին այլ կերպ։

Իմ քաղաքում բազմաթիվ մարդիկ կան, ովքեր ընտրել են ուսուցման նման տեսակը։ Նրանց ուղուն հետեւելը ոչ պակաս հետաքրքիր է։ Օգնել նրանց ճանաչել եւ ըմբռնել մեր կյանքի կառուցվածքը նման է երեխային բացատրելուն, թե ինչու է երկինքը կապույտ։ Նրանց ուղին բարդ է, բայց խելահեղ հետաքրքիր։ Արկած՝ ինչպես մանկական հեքիաթից։ Նրանց ուղեկցում են ոչ միայն զարգացման գեղագիտական պահերը, այլ երբեմն նաեւ անհարմար զվարճալի պատմություններ։ Պատմե՞մ։

Իմ ծանոթներից մեկը, ով Կանադայից եկել էր իմ հարազատ քաղաք, իմ ընկերակցությամբ շրջում էր մոտակա «Սվիյաժսկ» փոքրիկ քաղաքում։ Նա այցելեց բազմաթիվ տեսարժան վայրեր, արեց մի քանի գեղեցիկ լուսանկար եւ մտավ ուտելու։ Ես նրան տարա իսկական «ռուսական խոհանոցի» սրճարան։ Նա ընտրում էր միայն նրանով, թե որ անունն էր ավելի զվարճալի հնչում։ Մենք կանգ առանք օկրոշկայի վրա։ Ես չկարողացա զսպել ինձ՝ նրան խորհուրդ տալու օլիվիե վերցնել որպես երկրորդ ուտեստ։ Պետք էր տեսնել նրա դեմքի արտահայտությունը, երբ նրան բերեցին նույն բանը, միայն թե ափսեներից մեկի մեջ ավելացված կվասով։ Մեկ ժամ շարունակ մենք բուռն քննարկում էինք եւ գրեթե համաշխարհային տեսություններ կառուցում, թե ինչպես օլիվիեն վերածվեց առանձին ուտեստի։ Ռուսաստանում ապրելու ընթացքում նա չէր դադարում զարմանալ մեր ավանդույթների վրա, էլ չեմ խոսում խոսքի դարձվածքների մասին, որոնք հասկանալի են միայն ռուս մարդկանց։ Բայց ժամանակի ընթացքում նրա խոսքը դարձավ մերինից անտարբերելի, եւ նրան նույնիսկ հաջողվեց պարզել գաղտնիքը՝ ովքե՞ր են ռուսները։

Այժմ ժամանակն է անցնել իմ մասին զրույցին։ Անունս Կամիլա է, եւ իմ կյանքում ես ավանդույթներն ուսումնասիրում եմ ոչ միայն օտարերկրյա գրականության միջոցով, այլեւ բոլորովին նոր մեթոդով։ Ես աշխատում եմ մանկական ճամբարներում՝ չինարեն եւ անգլերեն լեզվի եւ մշակույթի ուղղությամբ։ Ես ոչ միայն երեխաներին ծանոթացնում եմ տարբեր երկրների լեզվական առանձնահատկություններին, այլեւ անմիջականորեն շփվում եմ կրողների հետ։ Նրանք պատմում են բազմաթիվ պատմություններ, իրենց հարազատ եզերքի յուրահատուկ առանձնահատկությունների մասին եւ իրենք էլ ծանոթանում են մերիններին։ Երեխաներն էլ, իրենց հերթին, ոչ պակաս հետաքրքրությամբ են դիտարկում այլ երկրները, կարծես հայտնվելով դրանցում։ Մենք՝ իմ թիմի հետ, վստահորեն վերստեղծում ենք այլ աշխարհի պատկերը՝ երեխաներին ընկղմելով հեքիաթի մեջ։

Նման ուղղությամբ աշխատելու ընթացքում ես ոչ մեկ անգամ մտածել եմ, թե ինչպիսին է հայտնվել նման մթնոլորտում իրականում, կարծես ես ինքս երեխա լինեմ։ Բազմաթիվ մտքերից հետո իմ գլխում նկարվեց մի պատկեր, եւ ես վստահորեն որոշեցի, որ նման ուսուցման ծրագիրն իսկապես հետաքրքիր է ինձ համար եւ համապատասխանում է։

Ինձ համար նոր հասարակության եւ մշակույթի հետ ծանոթությունը թույլ կտա ինձ առաջին հերթին ինքնազարգանալ։ Ապրել եւ աճել մի երկրում, որի լեզուն եւ մշակույթը հետաքրքիր են ինձ, լավագույն պրակտիկան է եւ ինքս ինձ ու իմ հմտությունները կատարելագործելու երաշխիքը։ Մշակույթի եւ հասարակության հետ ծանոթությունը թույլ կտա ինձ ժամանակն անցկացնել օգտակար եւ հետաքրքիր։ Մտահորիզոնի ընդլայնումը կօգնի ինձ փոփոխություններ մտցնել եւ նպաստել իմ երկրում ինտերնացիոնալության զարգացմանը։ Ներքին կարծրատիպերի քանդում, նախաձեռնողականություն, սոցիալական աճ եւ շատ ավելին։ Ես այս ամենը կմիավորեի մեկ ոսկե բառի տակ՝ փորձ։ Իրադարձությունները, հույզերը, որոնք ես կապրեմ եւ կթողնեմ ուսերիս հետեւում, ապագայում ինձ հնարավորություն կտան գտնել նոր կողմ իմ կյանքում։

Ես լի եմ լիցքով, որը կօգնի ինձ հասնել հաջողության։ Մի տեսակ շարժիչ, որն ամբողջ կյանքում հրում է ինձ առաջ շարժվել եւ չկանգնել ոչ մի դժվարության առջեւ։

Ծրագրին մասնակցությունը կօգնի ինձ ապագայում զարգանալ նաեւ իմ գործում։ Ես սովորում եմ «Գովազդ եւ հասարակայնության հետ կապեր» պրոֆիլով։ Զանգվածային լրատվամիջոցների ուղղությամբ գործունեությունը կրում է պատասխանատվության բեռ՝ այն բանի համար, թե ինչ ես դու տրամադրում հասարակությանը։ Տարբեր շրջանակների բազմաթիվ անձանց հետ հաղորդակցությունը՝ ամենափոքրերից մինչեւ հասուն, սովորեցնում է աշխատել մարդկանց հետ։ Կարեւոր է ոչ միայն ճիշտ ընտրել բառերը, այլեւ ինքնադրսեւորվել որպես լավ զրուցակից։ Ուսանողական փոխանակման ծրագիրը կօգնի ինձ ավելի լավ ճանաչել այլ երկրի հասարակական կառուցվածքի առանձնահատկությունները եւ ծանոթանալ զարմանալի մարդկանց հետ։ Այս գիտելիքները կօգնեն ինձ այլ կերպ նայել այն բանին, թե ինչպես է աշխատում այն նույն սարդոստայնը, որն ընկած է մարդկանց միջեւ։

Լեզվական ուղղվածության ճամբարում աշխատանքը ինքնին ենթադրում է լեզուների եւ դրանց առանձնահատկությունների ուսումնասիրության կարեւորությունը։ Գիտե՞ք, մի երեխա մի անգամ ինձ հարցրեց, թե ինչու են Չինաստանում այդքան կարեւոր վիշապները։ Լեգենդները, որոնք ես պատմեցի նրան, ստիպեցին երեխային լսել աչքերում փայլով։ Եվ գիտե՞ք, թե նա ինչ ասաց հետո։ Ես շատ եմ ուզում այնտեղ լինել, տաճարներ, որտեղ նրանք ժամանակին ապրել են։

Ուսանողական փոխանակման ծրագրերը ակտիվորեն զարգանում են, եւ թվում էր, թե սա արդեն լիովին ձեւավորված համակարգ է։ Բայց ես դրան կավելացնեի մի բան՝ բացարձակապես յուրահատուկ։ Իմ կարծիքով՝ հետաքրքիր կլիներ ստեղծել ոչ թե պարզապես ուսանողների փոխանակման կառուցվածք, այլ ստեղծել համալսարան, որը բաղկացած կլիներ աշխարհի յուրաքանչյուր երկրից եկած խմբերից։ Պատկերացրեք, թե ինչ փորձ կստանար յուրաքանչյուր ուսանող՝ մեկ տարվա ընթացքում ծանոթանալով ամբողջ աշխարհի հետ։ Փորձի, տեղեկատվության եւ յուրաքանչյուր երկրի անհատականությունների ժառանգության փոխանակումը թույլ կտար աշխարհին նայել նորովի։

Ես սոցիալական հարցում անցկացրեցի ծանոթ մարդկանց շրջանում, եւ նրանց կարծիքները բաժանվեցին։ Ոմանք ասացին, որ այս գաղափարը թույլ կտար ամբողջ մոլորակին զարգանալ սոցիալապես եւ գուցե միավորել ամբողջ աշխարհը։ Նրանց կարծիքով՝ նման զարգացումը կազդեր ոչ միայն մարդկանց սոցիալական աճի վրա, այլեւ խթան կհանդիսանար ժամանակակից աշխարհում գիտության զարգացմանը՝ բացարձակապես տարբեր հայացքների բախման ազդեցության տակ։ Մյուսները, սակայն, այս գաղափարին վերաբերվեցին մի փոքր թերահավատորեն՝ հիմնավորելով դա հասարակության տարբեր շրջանակների միջեւ թյուրիմացության վախով։ Չէ՞ որ նրանք մեծացել են բոլորովին տարբեր կենսակերպերով, ինչպե՞ս կարելի է նրանց բերել մեկ տեղ՝ առանց այն վախի, որ նրանք կմնան իրենց խմբերում։ Ես պատկանում եմ առաջին խմբին եւ ինքս էլ հաճույքով կմասնակցեի նման ծրագրի։

Ամփոփելով վերոգրյալը եւ այսօրվա պատմության բոլոր թեմաները մեկ շրջանակի տակ գծելով՝ ուսանողական փոխանակման ծրագրերը եզակի հնարավորություն են ոչ միայն մարդու, այլեւ ամբողջ աշխարհի համար։ Աշխարհը ծաղկում է, երբ հայացքները բախվում են, եւ ես չէի հրաժարվի իմ կողմից նպաստել դրան։

Ուսուցման նման ուղղությունը աճելու եւ զարգանալու տեղ ունի։ Համադրելով ամբողջ աշխարհի գիտելիքները՝ մենք ընդլայնում ենք մեր սեփական հնարավորությունները։ Եվ գուցե 20 կամ 50 տարի անց սա կդառնա առօրյա, եւ յուրաքանչյուր երկրում բնիկ բնակչության տոկոսը զգալիորեն կնվազի, քանի որ ամբողջ աշխարհը կպտտվի մեկ պտույտի մեջ՝ բոլորս միասին ստեղծելով եզակի համակարգ՝ մեր Երկիր մոլորակի համակարգը։