Ժամանակն է ինչ-որ կոնկրետ բան ասել եւ պատմել նաեւ քաղաքի մասին։ Ես գրագողությամբ չեմ զբաղվում, ուստի կմեջբերեմ Իվան Զգերսկու ուղեցույցից հատվածներ, որոնք, իմ կարծիքով, ամենահետաքրքիրն ու կարեւորն են։ «Հարավաֆրիկյան Հանրապետության ամենահին քաղաքը գտնվում է Կապի թերակղզու գագաթին եւ ավարտվում է Բարեհուսո հրվանդանով։ Այնտեղից էլ առաջացել է անվանումը՝ սկզբում պարզապես Կաապ (հոլանդերեն՝ հրվանդան), հետո՝ Կաապստադ, եւ վերածվեց անգլերեն Քեյփթաունի։ Քաղաք-հրվանդան, հրվանդան-քաղաք։ Հոլանդացիներն այստեղ ժամանեցին 1652 թվականի ապրիլին՝ երեք հարյուր նավաստի՝ Յան վան Ռիբեկ անունով հրամանատարի գլխավորությամբ։ Նավաստիները զինված էին, բայց որպես այդպիսին զինվորականներ չէին։ Նրանք Հոլանդական Արեւելահնդկական ընկերության (VOC) ծառայողներ էին՝ 25 տարվա պայմանագրով։ Նրանց հանձնարարված էր ստեղծել բեռնափոխադրման կետ՝ ընկերության նավերը սննդամթերքով եւ քաղցրահամ ջրով ապահովելու համար։ Վայրն ընտրեցին հսկայական հարթ լեռան լանջին, որն անվանեցին Սեղան-լեռ (Table Mountain)։ Այն պաշտպանում էր քամուց եւ ապահովում էր բնակավայրի համար անհրաժեշտ քաղցրահամ ջուրը։ Նրա լանջերը ծածկված էին դարավոր կարծր փայտանյութ ունեցող ծառերով։ Դրանցից անմիջապես սկսվեց փայտե ամրոցի կառուցումը՝ գիշատիչներից ժամանակավոր պաշտպանության համար։ 1666 թվականին դրվեց նոր, քարե ամրոցի (Castle of Good Hope) հիմքը, որը կանգուն է մինչ օրս՝ որպես թանգարան եւ նահանգային պաշտպանության նախարարություն։ Սա Հարավաֆրիկյան Հանրապետության ամենահին պահպանված եվրոպական կառույցն է։ Վայրի է պատկերացնել, բայց այն փորձել են քանդել երեք անգամ, եւ նույնիսկ հաջողվել է մասամբ ավերել։ Արդյունքում ստիպված եղան ամրոցը հայտարարել հնության հուշարձան՝ փրկելով այն հերթական առեւտրի կենտրոնի ճնշման տակ անհետանալուց։

Քեյփթաունում ժամանողներին անմիջապես շատ բան է ապշեցնում։ Քաղաքի տպավորիչ տեսարանը, որը տարածվում է Ատլանտյան օվկիանոսի Սեղանաձեւ ծովածոցի երկայնքով՝ երկինք սլացող Սեղան-լեռան տակ։ Այն նաեւ ամենասպիտակն է (իր բնակիչների մաշկի գույնով) Հարավաֆրիկյան Հանրապետության բոլոր մեծ քաղաքներից։ Քաղաքը ժամանակակից է, բայց կոմպակտ, ամբողջ գործարար կենտրոնը կարելի է շրջել մեկ ժամում։ Այն բաժանված է Սթրենդ (Strand) փողոցով, որի երկայնքով նախկինում անցնում էր լողափը։ 1960-ականներին սկսվեց զանգվածային շինարարություն, երբ օվկիանոսից հետ էին խլում ամբողջական հեկտարներ՝ բարձրահարկ շենքեր կառուցելով այնտեղ, որտեղ նախկինում ջուր էր։ Փողոցը բաժանում է երկու քաղաք՝ հինը, որը կառուցվել է անգլիացիների օրոք՝ 1806 թվականից սկսած, եւ ժամանակակիցը՝ անցյալ դարի 60-ականներից հետո։ Ուղղահայաց այն հատվում է կենտրոնական փողոցով։ Ժամանակին դա ջրանցք էր, բայց բնակչության աճի հետ այն սկսեցին օգտագործել կեղտաջրերի արտահոսքի համար, եւ ամառային օրերին քաղաքի վրա գարշահոտություն էր տարածվում։ Ջրանցքը փակեցին, եւ ջուրն այժմ խողովակներով հոսում է օվկիանոս։ Կենտրոնական փողոցը Սթրենդ փողոցով բաժանված է երկու կեսի՝ Ադերլի Սթրիթ (Adderley Street) եւ Հերենխրախտ (Heerenchracht)։ Նրա վերին կեսն անցնում է հին մասով, իսկ Սթրենդից հետո այն դառնում է Հերենխրախտ՝ Ջենթլմենների զբոսավայր։ Այնտեղով շարժվելն ավելի լավ է սկսել ներքեւից՝ օվկիանոսից։ Կանգնեք մեջքով դեպի նավահանգիստը։ Առջեւում կենտրոնական փողոցն է։ Այն սկսվում է առաջին պորտուգալացի ծովագնացի հուշարձանով, ով ոտք է դրել հրվանդանի վրա, որը հետագայում դարձավ Բարեհուսո հրվանդան։ Բարտոլոմեու Դիաշը (Bartolomeu Dias) 1488 թվականին այն անվանեց Փոթորիկների հրվանդան եւ այդ մասին պատմեց ամբողջ աշխարհին։ Ոչ հեռու կան եւս երկու հուշարձան՝ քաղաքի հիմնադիր Յան վան Ռիբեկին (Jan Van Ribeeck) եւ նրա կնոջը՝ Մարիային։ Առաջին բնակավայր հիմնադիրը բերել էր իր հետ կնոջը եւ փոքր երեխային։ Հաջողությամբ հիմնելով քաղաքը՝ վան Ռիբեկը ստացավ Ճավա կղզու նահանգապետի պաշտոնը, որտեղ էլ մահացավ։ Ձախ կողմում երկաթուղային կայարանն է՝ այնտեղից գնացքներ են մեկնում ամբողջ երկրով եւ դրանից դուրս։ Այստեղ է կանգնած հայտնի «Կապույտ էքսպրեսը» (Blue Train) եւ «Ռովոս» գնացքը՝ երկու շքեղ հյուրանոց անիվների վրա, որոնք զբոսաշրջիկներին տեղափոխում են Աֆրիկայով։ Այնուհետեւ փողոցը հատվում է Սթրենդի հետ եւ ստանում Ադերլի անունը։ Սա քաղաքի հին մասն է։ Նայեք հայտնի ծաղկի շուկային, որն աշխատում է բոլոր օրերին եւ շուրջօրյա։ Այստեղ դուք կարող եք տեսնել հազվագյուտ պրոտեաներ (Protea), որոնք աճում են միայն Կապի նահանգում։ Կտեսնեք Հոլանդական ռեֆորմատորական եկեղեցու (Dutch Reformed Church, կամ NGK) կենտրոնական տաճարը՝ երկրի ամենահինը, կառուցված 1703 թվականին, որտեղ թաղված են առաջին նահանգապետերը։ Մուտքը, եթե դուռը փակ չէ, ազատ է, ինչպես թանգարանում։ Մտեք քաղաքային այգի եւ Սուրբ Գեւորգի կենտրոնական անգլիկան տաճար (St. George’s Cathedral)։ Այնտեղ մինչեւ թոշակի անցնելը ծառայել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Դեսմոնդ Տուտուն։ Այգին սկզբում եղել է մրգատու եւ բանջարանոց՝ զբաղեցնելով 18 հեկտար հող։ Այն ձգվում էր մինչեւ օվկիանոս եւ դարձավ նավերը պարենով մատակարարելու առաջին ֆերման։ Այն հիմնել է վան Ռիբեկը եւ այնտեղ տնկել մի ծառ, որն աճում է մինչ օրս։ Ճիշտ է, այգին փոքրացել է մինչեւ 6 հեկտար, եւ այսօր այն, ըստ էության, բուսաբանական այգի է, որտեղ իրենց ազատ ժամանակ հանգստանում են մոտակա գրասենյակների աշխատակիցները։ Նրա ծառուղիները լի են ընտելացված սկյուռներով, աղավնիներով, հազվագյուտ բույսերով։ Փոքր տարածքում աճում է մոտ 800 տեսակի բույս։ Այգու կենտրոնում հուշարձան է։ Սա Սեսիլ Ռոդսն է (Cecil Rhodes)՝ «Դե Բիրս» ընկերության հիմնադիրը, Ռոդեզիայի (այժմ՝ Զամբիա եւ Զիմբաբվե) գաղութարարը, մի ժամանակ՝ Կապի գաղութի վարչապետը։ Կենտրոնական ծառուղուց ձախ ՀԱՀ-ի խորհրդարանի շենքերն են եւ նախագահի գրասենյակի զարդարուն շենքը։ Այգում կան Գավառագիտական թանգարան եւ Պլանետարիում։ Այժմ թողնենք կենտրոնական փողոցը եւ արագ վազենք քաղաքի մյուս ամենահայտնի տեսարժան վայրերով։

Սեղան-լեռ (Table Mountain)՝ քաղաքի այցեքարտը։ Դեպի վեր են տանում արահետներ, որոնք շրջապատում են ամբողջ սարահարթը։ Կա նաեւ ճոպանուղի՝ 65 հոգու համար նախատեսված պտտվող խցիկով։ Ցանկացողները կարող են մագլցել 300 արահետներից մեկով, բայց դրա համար, բացի մեծ քանակությամբ ջրից, պետք է հաշվի առնել անվտանգության տեխնիկան։

Մալայական թաղամասեր (Malay Quarters կամ Bo-Kaap)՝ մի փոքր սխալ անվանում։ Հոլանդացի վերաբնակիչներին օգնելու համար առաջին բանվորները ժամանել են Ինդոնեզիայից, հետո՝ փոքր քանակությամբ նաեւ Մալայզիայից։ Ավելի ճիշտ կլիներ թաղամասն անվանել Ինդոնեզական թաղամասեր, բայց այնքան էլ լավ չի հնչում։ Ժամանածների թվում շատ էին մուսուլմանները, եւ նրանց ժառանգներն այդպես էլ ապրում են Ազդանշանային լեռան լանջին։ Շատ փողոցներ մնացել են սալահատակ՝ դեպի լեռը անհավանական անկյան տակ գնացող։ Տնակները բոլորը տարբեր գույների են, փոքր եւ զարդարուն։ Մարդիկ հիմնականում այսպես կոչված «գունավորներ» են, մեծ մասամբ՝ մուսուլմաններ։ Նրանք բարեհամբույր են, հաճախ նստում են պատշգամբում՝ ձեռքով բարեւելով անցորդներին։ Թաղամասում կան բազմաթիվ մուսուլմանական ռեստորաններ եւ խանութներ՝ աշխարհի տարբեր ծայրերից բերված համեմունքներով։

1960-ականներին թաղամասը կեղտոտ էր, լի նավաստիներով, թմրավաճառներով եւ մարմնավաճառներով։ Նմանատիպ թաղամասը՝ District 6 անունով, արվարձանում ի վերջո քանդեցին բուլդոզերներով՝ բնակիչներին բռնի կերպով վերաբնակեցնելով մունիցիպալ հանրակացարաններում եւ բնակարաններում։ Մալայական թաղամասի հետ էլ որոշեցին չխաղալ, բայց երեցների խորհուրդը խնդրագիր ներկայացրեց ներքին գործերի նախարարին՝ խնդրելով կես տարի ժամանակ տալ կարգի բերելու համար։ Հաշվի առնելով, որ բնակչությունն այնուամենայնիվ սեւամորթ չէր, դեռ մի բան էլ՝ մուսուլմաններ, հետաձգման թույլտվություն տվեցին։ Եվ կարգի բերեցին սեփական ուժերով՝ ցրեցին խուլիգաններին, ներկեցին տները, կարգի բերեցին փողոցները։ Ամենուր դարձավ զարդարուն եւ մաքուր, այնպես որ ոտքով զբոսնելը հաճույք է։

Ուոթերֆրոնտ (Waterfront)։ Մինչեւ 1990 թվականը Ուոթերֆրոնտը որպես այդպիսին գոյություն չուներ։ Սովորական աշխատանքային նավահանգիստ էր՝ դրանից բխող բոլոր հարբած հետեւանքներով։ 1990 թվականին կենսաթոշակային հիմնադրամը նավահանգստային իշխանություններից գնեց նրանց համար ոչ պիտանի նավաշինարանի եւ պահեստների շենքերը եւ վերասարքավորեց դրանք առեւտրի կենտրոնի։ Աստիճանաբար Ուոթերֆրոնտը վերածվեց ՀԱՀ-ի ամենահայտնի վայրի։ Նրա տարածքում կա ավելի քան 300 խանութ, 60 ռեստորան, երեք կինոթատրոն, նավերով զբոսանքներ, փողոցային համերգներ եւ այլ զվարճանքներ։

Կապի թերակղզի։ Տարբեր գործակալություններ ընտրում են տարբեր երթուղիներ ՀԱՀ-ով, բայց դրանցից ոչ մեկը չի կարող անցնել առանց Կապի թերակղզի ուղեւորության։ Էքսկուրսիան սովորաբար զբաղեցնում է ամբողջ օրը եւ առաջարկում է ուշադրության արժանի արվարձանների հիմնական տեսարժան վայրերը։ Իրականում այն ավելի լավ է բաժանել երկու օրվա, բայց ոչ բոլորն ունեն ժամանակ եւ հնարավորություն։

Էքսկուրսիան լավագույնն է սկսել Հաութ-Բեյ (Hout Bay) ավանից։ Աֆրիկաանս լեզվով անվանումը նշանակում է Անտառային ծովածոց։ Այն գտնվում է քաղաքից մոտ տասնհինգ կիլոմետր հեռավորության վրա եւ հայտնի է ծովային կատուների իր գաղութով։ Այնտեղ՝ ծովածոցում, նրանց հանգստավայրն է, որտեղ նրանք հարյուրներով են, եւ ուր ամեն առավոտ մոտենում են կատերները։ Սովորաբար էքսկուրսիաները սկսվում են առավոտյան 8-ից եւ ավարտվում կեսօրին, այնպես որ այս կանգառը կլինի առաջինը։ Այնտեղ՝ նավամատույցում, գտնվում է արհեստագործական շուկաներից մեկը։

Ծովային կատուների գաղութից մի փոքր այն կողմ գտնվում է Duikerpunt հրվանդանը, որը թարգմանաբար նշանակում է «սուզորդների վայր», թերակղզու ամենաարեւմտյան հրվանդանը։

Նրանց համար, ովքեր ժամանակի հետ կապված խնդիրներ չունեն, պետք է այցելել Հաութ-Բեյ, որը հայտնի է Աֆրիկայի ամենամեծ արգելոցով՝ Թռչունների աշխարհ (World of Birds)։

Կատերով ուղեւորությունից հետո մենք մեկնում ենք դեպի Բարեհուսո հրվանդան՝ սովորաբար օգտագործելով Չեփմենի (Chapman’s Peak) գեղեցկությամբ շունչ կտրող ճանապարհը։ Անվանումը ծագել է անգլիական նավերից մեկի կապիտանի օգնականից, ով այստեղ էր ժամանել 1607 թվականին՝ տեղանքը հետախուզելու համար։ Մտնելով ծովածոց՝ կապիտանը Ջոն Չեփմենին ուղարկեց լեռը՝ շրջակայքը զննելու։ Նա գնաց եւ անհետացավ։ Մի քանի ժամ սպասելուց հետո կապիտանը որոշեց, որ իր սուրհանդակը հավանաբար ջարդվել է լեռներում, եւ ինչ-որ պատճառով հրամայեց հեռանալ։ Արդեն ծովածոցից դուրս գալիս նավաստիները նկատեցին Չեփմենի ազդանշանները, ով վազում էր դեպի օվկիանոս։ Նավը նավակ ուղարկեց մարդուն վերցնելու, իսկ վայրը ստացավ Չեփմենի հաջողություն անվանումը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո զառիթափ ժայռերի վրայով ճանապարհ անցկացրին։ 1922 թվականից բաց լինելով՝ այն դարձավ Քեյփթաունի տեսարժան վայրերից մեկը։

Չեփմենի լեռնանցքը միացնում է Հաութ-Բեյ ավանը Նորդհուկ (Noordhoek) բնակավայրի հետ՝ Հյուսիսային անկյուն։ Վերեւից նրա լողափը շունչ է կտրում։ Ցավոք, ջուրը հազվադեպ է +16-ից տաք, եւ այնտեղ լողացողներ չկան։ Տասը տարի առաջ դա բոհեմական հասարակության՝ նկարիչների, գրողների, արտիստների վայրն էր։ Հետո գյուղը նորաձեւ դարձավ, եւ լեռների լանջերը աչքի առաջ պատվում են միլիոնատերերի տներով։ Արդեն հայտնվել է առեւտրի կենտրոն, սեւամորթների ավան, արդյունաբերական շրջան։ Տեսարժան վայրեր այնտեղ, սկզբունքորեն, չկան։ Միայն ելքի մոտ կա ֆերմերային շուկա (Farm’s Stall)։ Այնտեղ կարելի է ձեռք բերել տնական պահածոներ, փորձել պանիր եւ նույնիսկ ուղտերով զբոսնել։

Նորդհուկից հետո ճանապարհը կրկին վերադառնում է օվկիանոսի ափ, որտեղ լողափերը զարմացնում են իրենց ավազի սպիտակությամբ։ Մարդիկ երբեմն հարցնում են՝ «սա ձյուն չէ՞», նույնիսկ ամռան թեժ պահին։ Սա Մառախլապատ ժայռերն են (Misty Cliffs)՝ ամառանոցային տիպի ավան եւ սերֆինգի սիրելի վայր։ Անմիջապես դրանից հետո՝ եւս մեկ ավան, մի փոքր ավելի բնակեցված՝ Սկարբորո (Scarborough)։ Հիմնականում նույնպես ամառանոցներ են, եւ կարծես թե Քեյփթաունից հեռու չէ։ Ուշադրություն դարձրեք, թե ինչպես հեռացանք քաղաքից՝ ոչ ցանկապատներ, ոչ վանդակաճաղեր պատուհաններին։ Հանցավորություն չկա, իսկ ամբողջ վտանգը գալիս է միայն օձերից եւ բաբուին կապիկներից։

Ճանապարհից աջ լարից պատրաստված ցանկապատը առանձնացնում է Բարեհուսո հրվանդանի արգելոցը, այն զբաղեցնում է թերակղզու ամբողջ ծայրամասային մասը։ Ավելի քան 7700 հեկտարի վրա ազատ զբոսնում են այծքաղներ, զեբրեր, ջայլամներ եւ կապիկներ. աճում է ավելի քան 1100 տեսակի բույս։ Պահպանվում է ամբողջ բնությունը, այնպես որ ոչինչ ձեզ հետ տանել չի կարելի, ծաղիկներ չպոկել, կապիկներին չկերակրել։

Բաբուինները ապրում են ամբողջ Աֆրիկայում։ Նրանք, որոնք բնակվում են արգելոցի տարածքում, եզակի են։ Նախ՝ նրանք արդեն շատ տարիներ է, ինչ կտրված են մայրցամաքից մարդկանց բնակավայրերով։ Մշտական այցելուները փչացրել են կապիկներին։ Չնայած կերակրման վերաբերյալ խիստ արգելքին՝ նրանք սովորել են ինքնուրույն մարդկանցից խլել ամեն ուտելի բան։ Ամենալկտիները մագլցում են մեքենաների մեջ եւ թափահարում բոլոր պայուսակները։ Դուրս գալիս զգույշ եղեք՝ ուտելիքից եւ ջրից ոչինչ ձեզ հետ չվերցնել, եւ մեքենան անմիջապես փակել։

Երկրորդ՝ բաբուինները ամենուր սնվում են բուսական սննդով, եւ երբեմն, սովի ժամանակ, հարձակվում են մանր կենդանիների վրա։ Արգելոցում նրանք հարմարվել են նաեւ ծովամթերքին՝ քարքարոտ ափով քայլելով խեցիներ, ջրիմուռներ, խեցգետիններ փնտրելով։ Այս հարցում նրանք նույնպես եզակի են՝ ոչ մի տեղ այլեւս բաբուիններ ջրի մոտ չեն նկատվում։ Լուսանկարվեք նրանց հետ որքան հոգիդ կուզի, բայց մի կերակրեք, եւ զգույշ եղեք մոտակայքում՝ հասուն բաբուինի ժանիքները ավելի մեծ են, քան ընձառյուծինը։

Արգելոցի տարածքում բոլորն այցելում են երկու վայր՝ Բարեհուսո հրվանդան՝ Աֆրիկայի ամենահարավ-արեւմտյան մասը, եւ Կեյփ Փոյնթ (Cape Point) հրվանդանը։ Առաջինի ճանապարհը մոտենում է օվկիանոսին։ Երկրորդի ճանապարհը գնում է վեր՝ դեպի հին փարոսը՝ Հարավային Աֆրիկայի ամենաբարձր ծովային փարոսը։ Երբ կառուցում էին, մտածում էին՝ որքան բարձր, այնքան լավ, ավելի հեռվից կերեւա։ Պարզվեց՝ ոչ այնքան։ Տարվա մեջ մինչեւ 900 ժամ փարոսը փակ է լինում խիտ ցածր ամպերով, այն դեպքում, երբ օվկիանոսի մակարդակին տեսանելիությունը կարող է մնալ հիանալի։ Ափի մոտ՝ ջրի մակերեսի տակ թաքնվում է ժայռ, որի վրա բազմիցս ջարդվել են նավերը մռայլ գիշերներին։ Փարոսը շարունակում էր լուսավորել մառախուղի մեջ, բայց անտեսանելի էր։ «Լուզիտանիա» (Պորտուգալիայի հին անվանումը) պորտուգալական բեռնանավի կործանումից հետո ջրից վաթսուն մետր բարձրության վրա նոր փարոս կառուցեցին։ Հինը վերածեցին դիտահարթակի, ուր երկաթուղի է տանում։ Վերեւից արահետներ են մեկնում նրանց համար, ովքեր ցանկանում են անցնել ժայռերի երկայնքով դեպի հրվանդանի ծայրը, որտեղից երեւում է նոր փարոսը եւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակների ռադարային կայանքների մնացորդները։

Ագուլյասի (Agulhas) տաք հոսանքը, որը գալիս է Արեւելքից Արեւմուտք, հասնում է Կապի թերակղզի, որտեղ էլ սպառվում է։ Հարավից Հյուսիս շարժվում է Բենգելայի (Benguela) հոսանքը։ Ինքնին հոսանքը սառը չէ, բայց ջրի ջերմաստիճանի վրա դրա ազդեցությունը կապված է ջրի վերին շերտերի տեղաշարժման գործընթացի հետ։ Դրա հաշվին թերակղզու մի կողմում ջրի ջերմաստիճանը միշտ մի քանի աստիճանով տարբերվում է մյուս կողմի ջրի ջերմաստիճանից։ Փարոսից նույնիսկ թվում է, թե կարելի է տեսնել ջրի գույնի տարբերությունը։ Սահման, որպես այդպիսին, չկա՝ ջուր է եւ ջուր։ Միեւնույնն է, թե փնտրես բաժակի մեջ վիսկին սոդայի հետ միանալու վայրը։ Կանգնելով թերակղզու գագաթին եւ նայելով դեպի Հարավ բաց օվկիանոսին՝ զգում ես աշխարհի ծայրը։ Ավելի հեռու՝ միայն Անտարկտիդան է, թեեւ այն 4500 կմ-ից ավելի հեռու է։ Իսկ ոտքերի տակ՝ մի կողմից Ատլանտիկայի սառը ջրերն են, մյուս կողմից՝ ծովածոցը, որն անվանել են Կեղծ (False Bay)։ Այնտեղ ջուրն ավելի տաք է՝ Հնդկական օվկիանոսից եկող հոսանքի հաշվին, եւ դրա երկայնքով տեղակայված են քաղաքի ամենահայտնի լողափերը։ Ծովածոցի անվանումը հայտնվել է դեռ պորտուգալացիների օրոք։ Այն այնքան լայն է, որ մառախլապատ եղանակին չի երեւում հակառակ ափը, եւ բաց օվկիանոսի տպավորություն է ստեղծվում։

Թռչող հոլանդացի։ Ուրվական-նավի մասին լեգենդը հայտնվել է հենց Կեղծ ծովածոցում։ Դա հոլանդական «Թռչող հոլանդացի» նավն էր՝ կապիտան Ֆան Դեր Դեկենի հրամանատարությամբ։ 1680 թվականին Հնդկաստանից վերադառնալիս դիտորդը սխալմամբ ծովածոցը ընդունեց որպես բաց օվկիանոս եւ որոշեց, որ շրջանցել է Բարեհուսո հրվանդանը, ինչի մասին էլ զեկուցեց կապիտանին։ Նա հրամայեց նավը շրջել դեպի հյուսիս։ Շուտով նավաստիները լսեցին ալեբախությունը եւ ժամանակին կարողացան կանգնեցնել նավը։ Պարզվեց, որ նրանք չեն շրջանցել ծայրակետը, եւ այժմ պետք է դուրս գալ ծովածոցից քամուն հակառակ։ Երեք օր պայքարում էր կապիտանը, բայց անհաջող։ Արդյունքում նա կատաղեց եւ հայտարարեց, որ նավը կլքի անիծյալ ծովածոցը առավոտյան՝ Աստծո օգնությամբ, կամ սատանայի օգնությամբ։ Վերջին փորձը ավարտվեց կործանմամբ, նավը բախվեց ժայռերին, եւ ամբողջ թիմը զոհվեց օվկիանոսի ալիքներում։ Իսկ որպես պատիժ հոգեխլող մարտահրավերի համար նա դատապարտված է հավերժ ճեղքելու Հնդկական օվկիանոսի ջրերը, բայց երբեք չշրջանցել Բարեհուսո հրվանդանը եւ չվերադառնալ Հոլանդիա։ Թռչող հոլանդացու ուրվականին դիտել են դարերի ընթացքում, եւ ականատեսների թվում քիչ չեն սթափ մտածող մարդիկ, ներառյալ ապագա բրիտանացի թագավոր Գեորգ V-ը՝ 1881 թվականին, եւ անգլիական սուզանավի կապիտանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

Դուրս գալիս ճանապարհը գնում է Կեղծ ծովածոցի երկայնքով։ Եվս 10 կիլոմետր գեղատեսիլ վայրերով, որտեղ հանդիպում են բաբուիններ, հետո սկսվում են բնակավայրերը, որոնք անընդհատ շղթայով անցնում են Քեյփթաունի արվարձաններ։ Առաջինը դրանցից՝ Սայմոնսթաուն (Simonstown)՝ Սայմոնի քաղաքը։ Նրա հիմնադիր Սայմոն վան դեր Ստելը դարձավ ՀԱՀ-ի պատմության ամենահայտնի նահանգապետերից մեկը։ Թագուհի Վիկտորիայի դարաշրջանում կառուցված քաղաքը նայվում է ինչպես հին վեսթերնից։ Տիպիկ երկհարկանի տնակներ, առաջին հարկում բազմաթիվ կրպակներ, սրճարաններ, օվկիանոսի երկայնքով զբոսնող ժողովուրդ։ Գլխավոր փողոցում կանգնած է 150 տարեկանից մեծ 21 շենք։ Զարմանալի չէ, որ այս վայրը իրենց համար ընտրել են ոչ միայն մարդիկ. 1980 թվականին լողափում հայտնվեց պինգվինների մի զույգ։ Ընդհանրապես, այդ թռչունները ապրում են մարդկանցից հեռու՝ վայրի ափերին կամ կղզիներում։ Իսկ այստեղ՝ եկան քաղաքային լողափ։ Ժողովուրդը ակնածանքով ճանապարհ տվեց հյուրերին։ Նրանք բնակատեղի կառուցեցին եւ սկսեցին ապրել։ Բնակիչները գալիս եւ հիանում էին։ Անցան տարիներ։ Պինգվինները շատացան։ Նրանք զբաղեցրին ամբողջ լողափը։ Մարդիկ ուրախությամբ լողանում էին նրանց մեջ եւ շարունակում հիանալ։ 90-ականների սկզբին ուրախությունը սկսեց փոխարինվել գրգռվածությամբ։ Գնաց լողանալու, վերադարձավ, իսկ սրբիչը կեղտոտված է, պայուսակը հիմա դարձել է բույն։ Սկսվեց սառը պատերազմ։ Պինգվինները ուտում էին շաբաթը երկու անգամ, իսկ մնացած ժամանակ ձանձրանում էին։ Նրանք ցրվում էին ավանով, մագլցում պատշգամբներ, կեղտոտում, բներ փորում ծաղկանոցներում։ Հայտնվեցին առաջին զոհերը՝ մեքենաների տակ քնած եւ առավոտյան տերերի կողմից պատահաբար ճզմված թռչունները։ Բախումներ էին տեղի ունենում պինգվինների եւ կատուների, շների, երեխաների միջեւ։ Վերջիններս գողանում էին ձվերը, քշում թռչուններին ամբողջ ավանով՝ ուրախ ճիչերով եւ գոռոցներով։

Արդյունքում միջամտեց պետությունը։ Լողափը ցանկապատեցին, մուտքի համար վճար սահմանեցին։ Գումարը՝ պինգվինների պահպանության համար։ Այժմ նրանք այնքան շատ են, որ անհրաժեշտ է նրանց վերաբնակեցնել այլ գաղութներ։ Քանի որ ամբողջ ափը չես ցանկապատի, թռչունները շարունակում են այցելել ավան խմբերով, գիշերները, այո եւ ցերեկը հաճախ անցնում են երթեւեկելի մասը։ Ճանապարհին կախված են նշաններ՝ «Զգույշ, պինգվիններ են»։ Փոխարենը այս գաղութը՝ «Բոլդերս» (Boulders) անունով, հանդիսանում է ամենահեշտ հասանելի գաղութը, երեւի թե, աշխարհում։ Միաժամանակ հաջողությամբ տեղի ունեցավ երբեմնի ոչ ավելի քան 10 000 առանձնյակ հաշվող ցեղի վերականգնումը ամբողջ աշխարհում։

Սայմոնսթաունից հետո հաջորդը Ֆիշհուկ (Fishoek) ավանն է՝ արվարձաններում ամենահայտնի լողափով։ Այնտեղ կարծես ծովածոց է ծովածոցի մեջ, եւ ջուրը ամռան թեժ պահին կարող է տաքանալ մինչեւ +20՝ տեղական չափանիշներով ոչ քիչ։ Ընդ որում, անմիջապես լողափում էլեկտրագնացքի կանգառն է, այնպես որ հանգստյան օրերին շատ են Քեյփթաունի համալսարանի ուսանողները։ Անվանումը թարգմանվում է որպես ձկնորսական կարթ, ժամանակին դա ձկնորսական ավան էր։ Սայմոնսթաունում բազայի ստեղծմամբ այն սկսեցին օգտագործել որպես Քեյփթաունից փոխադրամիջոցների վերջին կանգառ։

Լողափում պետք է ուշադրություն դարձնել Կապույտ շշիկներին (Bluebottle)՝ մեդուզաների տեսակ։ Եթե դրանք կան՝ զգույշ եղեք։ Արտաքինից դա փոքր ընկույզի չափի կապույտ պղպջակ է, որից ձգվում են բարակ կապույտ թելեր։ Ջրում այդ թելերը կարող են հասնել 10 մետրի եւ ամբողջ երկարությամբ ունեն թունավոր խայթոցներով պղպջակներ։ Հպվելիս պղպջակը պատռվում է՝ խայթոցները բաց թողնելով զոհի մեջ։ Մարդու համար այդ հարձակումները կարող են ցավոտ լինել, եւ նույնիսկ վտանգավոր, եթե դրանք շատ են։ Խայթոցի վայրը պետք է սրբել ալկոհոլով կամ տաք ջրով։ Լողափում երբեմն պառկած են լինում մեռած պղպջակներ, բայց դա չի նշանակում, որ նրանց խայթոցները նույնպես մեռած են։ Մի ոտք դրեք եւ մի դիպչեք դրանց։ Ընդ որում, տարվա բոլոր օրերից լողափում դրանք հայտնվում են մոտ 20 անգամ։

Ավանից դուրս գալիս ճանապարհը երկատվում է։ Ձախ գնում է դեպի քաղաք ավելի կարճ ճանապարհը՝ ծովածոցի վրայով, ցնցող տեսարանով՝ Boye’s Drive։ Եթե գնաք ուղիղ՝ կծախսեք ավելորդ 30 րոպե, բայց փոխարենը կտեսնեք հին նորաձեւ բնակավայրերը Գլխավոր ճանապարհի (Main Road) երկայնքով։

Քելկ Բեյ – Կրաքարի ծովածոց (Calk Bay), որտեղ ժամանակին իսկապես կրաքար էին արդյունահանում, այժմ վերածվել է ձկնորսական ավանի՝ քաղաքում միակ ձկան շուկայով։ Այնտեղ ամենօրյա որսը բերում են մասնավոր նավակները, եւ հենց նավամատույցում այն վաճառում են զգալիորեն ավելի էժան, քան խանութներում։ Ավանի վերեւում վեր են խոյանում քարանձավներով կտրտված լեռներ։ Այնտեղ էլ տարվում էր արդյունահանումը, քանի դեռ չէր կանգնեցվել շրջակա միջավայրի աղտոտման պատճառով։ Ավանը լի է հնաոճ իրերի խանութներով, ձկան ռեստորաններով, գեղարվեստական պատկերասրահներով։ Փողոցով անցնելը նման է անցյալ ընկնելուն։

Դրանից հետո, առանց տեսանելի սահմանի՝ Սենթ Ջեյմս (St. James)։ Սա եկեղեցու անվանումն է, որը կանգնած էր ծովածոցի ափին։ Երբ Քեյփթաունից երկաթուղի էին անցկացնում, գիծը անցնում էր սուրբ հողով։ Խնդրեցին ծխականներին համաձայնություն տալ եկեղեցու շենքը տեղափոխելու (չէ՞ որ չէին քանդելու) ափից հարյուր մետր հեռու։ Ժողովուրդը համաձայնեց, բայց այն պայմանով, որ կայարանը կստանա հենց եկեղեցու անվանումը։

Այնուհետեւ արդեն Մյուզենբերգի (Muizenberg) արվարձաններն են, որն իր հերթին Քեյփթաունի արվարձան է։ Արվարձանը առաջին հերթին հայտնի է որպես վայր, որտեղ մահացել է Սեսիլ Ռոդսը։ Այնտեղ է նրա վերջին տունը, այժմ՝ թանգարան։ Մինչեւ վերջերս մոտակայքում սկսվում էր քաղաքի ամենահայտնի լողափը (մինչեւ այն դարձավ Ֆիշհուկը)։ Դրա վրա ժամանակին հանգստանում էին այնպիսի տարբեր մարդիկ, ինչպիսիք են Ռեդյարդ Քիփլինգը եւ Ագաթա Քրիստին։ Այժմ այն դարձել է մոտակա բնակավայրերից աֆրիկացիների լողափ, իսկ սպիտակներից մնացել են միայն սերֆերները՝ սեւ ջրասուզակային կոստյումներով։

Սեսիլ Ռոդսը՝ այս ծննդից թույլ տղան գյուղական քահանայի ընտանիքից, ի վերջո գաղութացրեց Աֆրիկայի կեսը։ Նա ծնվել է 1853 թվականի հուլիսի 5-ին եւ վատ առողջության պատճառով նույնիսկ չէր կարողանում դպրոց գնալ։ Արդյունքում 17 տարեկանում նրան ուղարկեցին բուժվելու Նատալ գաղութ, որը ՀԱՀ-ի արեւելյան ափին է։ Այնտեղ բամբակ էր աճեցնում Սեսիլի եղբայրը, բայց գյուղատնտեսությունը ի վերջո լքվեց, եւ երկուսն էլ տեղափոխվեցին Քիմբերլի, որտեղ 1870 թվականին ադամանդներ էին գտնվել։ Եղբայրը այդպես էլ չգտավ իրեն, մինչդեռ Սեսիլը մնաց Քիմբերլիում եւ իր հողամասից արդյունահանման համար գործընկերություն կազմակերպեց։ Ավելի ուշ, գումար կուտակելով, նա անցավ ուսուցման դասընթաց Օքսֆորդում, բայց միեւնույն է վերադարձավ ադամանդներին։

Քերստենբոշ (Kirstenbosch)՝ բուսաբանական այգի։ Գտնվում է Քեյփթաունի արվարձանում, սա ՀԱՀ-ի կենտրոնական բուսաբանական այգին է։ Դրանով կարելի է զբոսնել ամբողջ օրը, ինչն էլ անում են տեղի բնակիչները։ 560 հեկտարի վրա աճում է ավելի քան 9 հազար տեսակի բույս։ Գալիս են պիկնիկներով, երեխաներով, իսկ կիրակի օրերին գալիս են ամառային համերգների՝ մայրամուտին։ Հանդես են գալիս տարբեր կոլեկտիվներ՝ ջազից եւ ռոքից մինչեւ օպերա։ Սուրբ ծննդին սովորաբար ավելի հայտնի հյուրախաղացողներ են՝ Բրայան Ադամս, Ռոնան Քիթինգ, Ջոշ Գրոբան։ Հողը մինչեւ 1902 թվականը պատկանում էր Սեսիլ Ռոդսին, եւ նրա մահից հետո, կտակով, անցավ պետությանը։ 1913 թվականին հիմնվեց բուսաբանական այգին, որը ի վերջո դարձավ աշխարհի առաջատարներից մեկը։ Ամեն տարի Չելսիի (Անգլիա) ցուցահանդեսում Քերստենբոշը ստանում է ոսկե կամ արծաթե մեդալ, իսկ 2007-ին դարձավ նույնիսկ աշխարհի լավագույն ցուցանմուշը։

Քեյփթաունի համալսարան (University of Cape Town – UCT)։ Երկրի ամենահինը, հիմնադրված 1837թ., այն մայրուղուց ձախ է։ Աջից՝ ուսանողական ավանը։ Հողը ժամանակին նույնպես պատկանում էր Ռոդսին։ Նրա մահից հետո համալսարանը Քեյփթաունի կենտրոնից տեղափոխվեց այս վայր՝ Սատանայի գագաթ լեռան լանջին, որի վրա վեր է խոյանում Ռոդսի հուշարձանը։ Այնտեղ ճանապարհ է տանում, եւ վերեւի հարթակից բացվում է հիանալի տեսարան դեպի ամբողջ քաղաքը։ Համալսարանը ավարտել է նաեւ այս ուղեցույցի հեղինակը, ով 1991 թվականին դարձավ Ռուսաստանից առաջին ուսանողը։ Այսօր այնտեղ սովորում է շուրջ 14000 ուսանող, նրանցից ավելի քան կեսը՝ աֆրիկացիներ։ Դասավանդումը վճարովի է, անգլերեն լեզվով, եւ ներկայացված են գործնականում բոլոր ֆակուլտետները։

Խրոտե Սքյուր (Groote Schuur)՝ թարգմանաբար աֆրիկաանս լեզվից նշանակում է «Մեծ գոմ»։ Տարօրինակ անվանում համաշխարհային ճանաչում ունեցող հիվանդանոցի համար, որտեղ 1967 թվականին տեղացի վիրաբույժ Քրիստիան Բարնարդը հաջողությամբ կատարեց մարդու սրտի փոխպատվաստման առաջին վիրահատությունը պատմության մեջ։ Հիվանդանոցը պետական է, անվճար։ Այն կանգնած է բլրի վրա, եւ դրանից բացվում է տեսարան դեպի քաղաքի կենտրոն եւ նավահանգիստ։ Այնուհետեւ ճանապարհը գնում է ներքեւ՝ անցնելով բնակելի շրջանների (ոչ ամենալավ) կողքով, ինչպիսիք են Վուդսթոքը, եւ վերադառնում է Քեյփթաունի կենտրոն։ Ամենամուտքի մոտ, ձախից՝ ամայի տարածքներ։ Ժամանակին դա Զոնեբլում բնակելի շրջանն էր, որն ապարտհեյդի ժամանակ անվանեցին 6-րդ շրջան։ Ոմանք ասում են, որ այնտեղ ապրում էին սովորական մարդիկ՝ իրենց սովորույթներով եւ մշակույթով։ Մյուսները պնդում են, որ 6-րդ շրջանը թմրամոլության, հարբեցողության եւ անառակության օջախ էր։ Այս կամ այն կերպ, շրջանը բռնի կերպով վերաբնակեցրին քաղաքից դուրս, իսկ տները քանդեցին՝ հաշվարկելով քոթեջներ կառուցել սպիտակների համար։ Թողեցին միայն եկեղեցիները եւ մզկիթները։ Նրանք այդպես էլ կանգնած են դատարկ դաշտերի մեջ։ Սպիտակների համար տներ չկառուցեցին, իսկ այստեղ բնակվող մարդկանց վտարեցին։ Այժմ խոսակցություններ են գնում մունիցիպալ բնակարանների մասին՝ 6-րդ շրջանի բնակիչների ժառանգների (կամ հենց իրենց՝ ովքեր ողջ են) համար՝ ապարտհեյդի մութ բծերից մեկը։

Robben Island – բառացի թարգմանությամբ՝ «ծովային կատուների կղզի» Քեյփթաունի նավահանգստից 5 կմ հեռավորության վրա։ Հենց սկզբից այն օգտագործվում էր անցանկալի անձանց աքսորելու համար։ Այնտեղ էին վերաբնակեցնում ըմբոստներին հոլանդացիների օրոք, բորոտներին՝ անգլիացիների օրոք, եւ քաղաքական բանտարկյալներին՝ ապարտհեյդի օրոք։ Բանտարկյալների թվում էր նաեւ Նելսոն Մանդելան՝ Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, ժողովրդավարական ՀԱՀ-ի առաջին նախագահը։ Բանտը այժմ վերածվել է թանգարանի։ Ուոթերֆրոնտից այնտեղ ամեն ժամ մեկնում են նավեր՝ էքսկուրսիաներով։ Խմբերին տանում են կղզով, հետո ման են ածում բանտային համալիրով։ Ամբողջ էքսկուրսիան զբաղեցնում է երկուսուկես ժամ։ Հետաքրքրության տեսանկյունից կարծիքները տարբերվում են։ Ամերիկացի զբոսաշրջիկները իրենց պարտքն են համարում կղզի այցելելը։ Ռուս այցելուների թվում գործնականում չկան։ Նրանք, ովքեր եղել են, վերադառնում էին որոշակի շփոթվածության զգացումով. «Սա ի՞նչ է՝ բանտ։ Խոշտանգումնե՞ր»։ Իրականում նրանք, ովքեր ակնկալում են մռայլ խցեր եւ բանտախցերի սարսափների մասին պատմություններ, հիասթափված կլինեն։ Խոշտանգումներ չէին կիրառվում, բանտախցերը ամենեւին էլ մռայլ չեն։ Ձերբակալվածներին թույլատրվում էր նամակագրություն վարել, հեռակա կարգով սովորել համալսարաններում, հավաքվել խմբակներում, եւ աշխատանքների նրանց ուղարկում էին գործնականում առանց պահակախմբի՝ թույլ տալով ձուկ որսալ եւ լողանալ։ Ընդ որում, Մանդելայի անձը՝ լեգենդար է, այնպես որ կղզին էլ դարձավ լեգենդ։ Գումարած ծովային զբոսանքը եւ օվկիանոսից քաղաքի ցնցող տեսարանը»։

Արդեն ոչ Քեյփթաունի մասին, այն վայրերի մասին, որտեղ եղել եմ եւ ուզում եմ լինել.

«CALEDON: Այժմ քաղաքը Օվերբերգ (Լեռնանդր) շրջանի կենտրոնն է։ Կալեդոնում հազվադեպ են կանգ առնում։ Եթե երիցուկների ծաղկման սեզոնն է (սեպտեմբեր), իմաստ ունի զբոսնել տեղի ծաղկային այգով։ Անմիջապես ճանապարհի մոտ՝ Կազինո եւ Հանքային ջրեր համալիր։ 1996 թվականին հիմնական աղբյուրի մոտ բացեցին հյուրանոցային համալիր, որտեղ կարելի է գիշերել եւ հանգստանալ։ Բնական աղբյուրը ժայթքում է 50 աստիճան Ցելսիուսից ավելի ջերմաստիճանով ջուր։ Աստիճանաբար հոսելով ավազան-կասկադների շարքով՝ այն սառչում է, այնպես որ կարելի է գտնել օպտիմալ ջերմաստիճանային ռեժիմ տասնյակ ավազաններից մեկում։ Եվ շուրջօրյա կազինո՝ հավելում։

L’AGHULLAS: Ասեղնագործ հրվանդան։ Ճիշտ արտասանվում է «Ագուլյա», բայց մեծամասնությունը ասում է այնպես, ինչպես տեսնում է՝ «Ագալլաս»։ Պորտուգալերենից «ագուլյա» նշանակում է «ասեղ»։ Պորտուգալացի ծովագնացները նկատեցին, որ կողմնացույցի սլաքը (կամ, ինչպես նրանք էին անվանում՝ ասեղը) այստեղ չի շեղվում մագնիսական եւ աշխարհագրական հյուսիսի միջեւ։ Սա Աֆրիկայի ամենահարավային ծայրակետն է եւ Ատլանտյան ու Հնդկական օվկիանոսների աշխարհագրական միաձուլման վայրը։ Հրվանդանի մոտ կա փոքր ավան եւ ամենահարավային փարոսը։

Մինչեւ 1990-ականների կեսերը Բարեհուսո հրվանդանի վրա գովազդ կար. «Բարի գալուստ երկու հզոր օվկիանոսների՝ Հնդկական եւ Ատլանտյան միաձուլման վայր»։ Ագուլյասի բնակիչները դիմեցին դատարան, ստիպեցին հայտարարությունը հանել, քանի որ օվկիանոսների միաձուլումը գտնվում է նրանց մոտ։ Զբոսաշրջիկները դրանից այստեղ չավելացան։ Ծայրահեղ հրվանդանի ճանապարհը հեռու է եւ հոգնեցուցիչ։ Բայց փոխարենը՝ դեպի ջուր հարթ մոտեցում, քարեր, օվկիանոս։ Ի տարբերություն Բարեհուսո հրվանդանի՝ չկան ժայռեր, չկա տարբերություն ջրի գույնի կամ ջերմաստիճանի մեջ։ Այստեղ գալիս են ձկնորսները, կամ նրանք, ովքեր ճանապարհորդում են Այգու ճանապարհով (Garden Route) այլընտրանքային երթուղով։ Բայց ժամանակի առկայության դեպքում Ասեղնագործ հրվանդան այցելությունը անջնջելի տպավորություն է թողնում»։