Մեկնելով հարազատ քաղաքից Հարավային Աֆրիկա՝ աշխարհի գրեթե մյուս ծայրը, ես բնավ չէի մտածում նոր բան գրելու մասին։ Դրա համար առնվազն երեք պատճառ ունեի. նախ՝ մինչ այդ գրեթե մեկ տարի ստեղծագործական ճգնաժամի մեջ էի, նույնիսկ մտքեր էին անցնում. «Գուցե ես այլեւս երբեք չգրե՞մ»։ Երկրորդ՝ նախորդ ճամփորդությունների փորձը ինձ հուշում էր, որ արտերկրում ստեղծագործելու ակնկալիքներ ունենալն անիմաստ է։ Հիշում եմ, թե ինչ հույսերով էի 2003-ի ամռանը մեկնում Անգլիա՝ մտածելով, որ այնտեղ կգրեմ։ Բայց եթե նույնիսկ ինչ-որ բան գրել եմ, ապա շատ աննշան։ 2004-ի ամռանը մեկնեցի Միացյալ Նահանգներ, բայց այնտեղ էլ երեք ամսում հինգ էջից ավելի չգրեցի։ 2006-ի աշնանը Եվրոպայով ավտոբուսային շրջագայության ժամանակ ես ինձ դրսեւորեցի միայն որպես «ստեղծագործական դիակ»։ Թեեւ կարծես թե ամենուր կարող էի գրել։ Ինչո՞ւ հանկարծ ստացվեց ՀԱՀ-ում։ Չգիտեմ... Ամեն ինչ ինքնաբերաբար ստացվեց։ Պարզապես սկսեցի։ Եվ գնաց, գնաց։ Չէի կարողանում կանգ առնել։ Վայելում էի գործընթացը՝ ինձ նվիրելով դրան։ Եվ այնպիսի զգացողություն էր, որ գրում եմ ոչ միայն գլխով կամ սրտով, այլ ամբողջ... ԻՆՁՈՎ։ Ամբողջ ԵՍ մասնակցում էի գործընթացին։ Ի դեպ, առաջին մի քանի շաբաթը այս ստեղծագործության մասին չէի մտածում որպես «հնարավոր ապագա գրքի»։ Ես գրում էի, որովհետեւ դա ինձ դուր էր գալիս։ Եվ դա իմ հոբբիի մեջ ամենահրաշալի բանն էր։

Իսկ եթե ես գիրք չէի գրում, ապա ի՞նչ էր դա, կհարցնեք դուք։ Սկզբի համար ես սովորական տեքստային նշումներ էի անում «Իմ բլոգը» բաժնում «(...).ru» կայքում։ Ցանկանում էի նկարագրել այն վայրերը, որտեղ հայտնվում էի, այցելություններից առաջացող զգացողությունները։ Գրում էի հետաքրքիր մարդկանց հետ հանդիպումների եւ իրադարձությունների մասին։ Իմ ապրումների մասին։ Ինձ շատ, անչափ դուր էր գալիս, երբ հաջողվում էր գրել թեթեւ եւ զվարճալի։ Երբ տեքստը ստացվում էր ոչ միայն ընթեռնելի, այլ այնպիսին, որի վրա չես սայթաքում, կուլ ես տալիս «մի շնչով»։ Նման արդյունքի համար ես ոգեւորությամբ ծախսում էի ազատ ժամանակս՝ այդ գործընթացին տալով այնքան ուժ, որքան ունեի։ Զարմանալի է, որ չնայած հոգնածությանը, հաջորդ առավոտ արթնանում էի թարմ եւ գոհ. ժամանակը զուր չէր անցել։

Իսկ մի՞թե կարելի է սիրելի գործով զբաղվելիս ժամանակը զուր վատնել։ Ես կարծում եմ՝ ոչ։ Իսկ դո՞ւք։

Ինձ հաճելի էր կարդալ իմ գրառումները կարդացող մարդկանց մեկնաբանությունները, գովասանքներ ստանալ ոճի թեթեւության եւ շարադրանքի հետաքրքրաշարժության վերաբերյալ։ Սակայն ոչ ոքի չէի ասում, որ տեքստի վրա չարչարվել եմ՝ մի քանի անգամ ստուգելով եւ ուղղելով այն։ Եվ թեեւ միշտ մնացել եմ եւ մինչ օրս մնում եմ մի փոքր քննադատական դրա նկատմամբ, ընդհանուր առմամբ գոհ եմ։ Այդպիսին էր իմ փոքր եւ մեծ ուրախությունը՝ գրավել եւ հետաքրքրել մարդկանց իմ «Ճամփորդական նշումներով»։ Իմ առաջին գիրքը, որը լույս տեսավ, կոչվում էր «Եվգենի Բորիսովի ճամփորդական նշումները»։ Այնպես որ, երբ ես էլեկտրոնային տարբերակով ուղարկեցի այն գրքի առաջին էջերի տեքստը, որը դուք պահում եք ձեր ձեռքերում, իմ զարմիկին՝ բանասեր եւ նույնպես գրող, ի պատասխան նա անսպասելիորեն հուզական արձագանքեց։ Ասաց, որ իրեն շատ է դուր եկել, որ ես անպայման պետք է շարունակեմ գրել։ Եվ որ տուն վերադառնալուն պես մենք այդ ամենը կմշակենք եւ կթողարկենք «Ճամփորդական նշումների» երկրորդ մասը։ Նաեւ ասաց, որ գլուխս կպոկի, եթե դա չանեմ։ Ես, իհարկե, գիտեի եւ գիտեմ, որ Պավելը սկզբում գովում է, իսկ հետո՝ հայհոյում («սխալների վրա աշխատելիս»), ԲԱՅՑ... Եվ չէ՞ որ չես ասի, թե այդ միտքը մինչ այդ ինձ չէր այցելել։ Եվս մեկ շաբաթ կասկածում էի, մտքերս հավաքում, գրում։ Մեջբերեմ եղբորս նամակի մի մասը, որը վերաբերում է գրքի հրատարակմանը. «Սա քո հնարավորությունն է, բաց մի թող այն։ Չէ՞ որ մենք ինչ-որ բան գրում ենք, ինչ-որ բան անում ենք բնավ ոչ նրանց համար, ովքեր կողքին են, եւ նրանց, ովքեր հավատում են մեզ, ավելի շատ նրանց համար, ովքեր կՀԱՎԱՏԱՆ եւ մի օր կասեն. «Ահա, Սանդալկինի գիրքը հուշեց ինձ, թե ինչպես ավելի լավ կլինի, օգնեց հեշտ եւ պարզ հասկանալ այնտեղ, որտեղ ես շփոթվել էի»։ Իմ կարծիքով՝ սա գրողի համար ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ պարգեւն է։ Սա կլինի թեթեւ եւ մի փոքր անտարբեր ձեռնարկ նրանց համար, ովքեր կմեկնեն քո կամ նմանատիպ ծրագրով ՀԱՀ։ Եվ դու կարող ես դա անել։ Մի տեղ հուշել, մի տեղ զգուշացնել սխալից, մի տեղ տխրել, մի տեղ ծիծաղել, եւ դա քո իրավունքն է։ Քո ընթերցողները դա կգնահատեն։ Հիշո՞ւմ ես, ինչպես Գրիշկովեցի «Հետքեր ինձ վրա» գրքում, «Եվ ասվեց» պատմվածքում այն արտահայտությունը, երբ տղամարդը ասում է հերոսին. «Ես յոթանասունվեց տարեկան եմ, եւ գիտե՞ս, կարծում եմ, որ վաստակել եմ պատառաքաղը այն ձեռքում պահելու իրավունքը, որում ինձ հարմար է այն պահելը»։ Հանճարեղ է։ Պարզ։ Ավելորդ ոչինչ չկա։ Դե, համարձակվիր, ԵՍ ՀԱՎԱՏՈՒՄ ԵՄ ՔԵԶ!!!!!!!!!»

Եվ ինչ-որ պահի ես վերջապես որոշեցի. «Իսկ ինչո՞ւ ոչ։ Որքա՞ն ժամանակ եմ պատրաստվում զբաղվել ամեն ինչով եւ ե՞րբ եմ սկսելու սիրելի գործով»։ Այդ պահից ես սկսեցի իմ գրառում-նշումներին վերաբերվել որպես ապագա գրքի։ Ո՞ՒՄ Է ՀԱՍՑԵԱԳՐՎԱԾ ԱՅՍ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆԸ։ Իմ աշխատանքը, իհարկե, հետաքրքիր եւ օգտակար կլինի ուսանողների կամ վերջերս շրջանավարտների համար, ովքեր ցանկանում են մասնակցել «Work in South Africa» կամ կամավորական ծրագրերին։ Կամ պարզապես նրանց, ովքեր պատրաստվում են այստեղ ինչ-որ ժամանակ գալ։ Բայց ամենից շատ, հավանաբար, կհամապատասխանի այն ընթերցողներին, ովքեր ցանկանում են իմանալ, թե ինչպիսին է Հարավային Աֆրիկայում ապրելը։ Ում հետաքրքիր է ինձ հետ միասին կիսել այս գեղեցկագույն երկրում ճամփորդելու ուրախությունները։ Տեսնել կենցաղը (թեեւ կենցաղին, ազնիվ ասած, այստեղ քիչ եմ ուշադրություն դարձնում)։ Եվ ամենակարեւորը՝ փորձել ինչ-որ բան հասկանալ եւ զգալ մեր կյանքից տարբերվող այս այլ կյանքի մասին։

ԺԱՆՐ

Անմիջապես ուզում եմ ասել, որ սա «Հարավային Աֆրիկայի ուղեցույց» չէ։ Իմ կողմից չափազանց ինքնավստահ կլիներ ինձ վրա նման բան վերցնելը։ Բացի այդ, գոյություն ունեն հատուկ հրատարակություններ, որոնք գրված են այս երկրի աշխարհագրության, պետական կառուցվածքի եւ տնտեսական վիճակի մեջ ավելի իրազեկ մարդկանց կողմից։ Օրինակ՝ ես կարդացել եմ Իվան Զգերսկու գիրքը։ Ներբեռնել եմ ինտերնետից։ Կարծում եմ՝ կարելի է գտնել նաեւ տպագիր տարբերակով։ Ճանաչողական եւ հետաքրքրաշարժ ուղեցույց մի մարդուց, ով այստեղ ապրել է մինչ օրս գրեթե քսան տարի։ Պատրաստվո՞ւմ եք մեկնել եւ չգիտե՞ք, թե որտեղ կարդալ երկրի եւ քաղաքների մասին։ Խորհուրդ եմ տալիս։ Ի՞նչ ժանրում եմ ես գրում։ Իմ առաջին գրական ժողովածուի ժանրերը ճամփորդական նշումներ, պատմվածքներ եւ բանաստեղծություններ էին։ Երկրորդ գրքի ժանրերը՝ դրամա, կարճ էսսեների ժողովածու եւ ընկերոջս հետ համահեղինակությամբ գրված պիես։ Երրորդի ժանրը՝ պոեմ արձակով։ Դե, իսկ հիմա... Այս ստեղծագործությունը դիտարկում եմ որպես մեկ ամբողջություն, այլ ոչ թե պարզապես մեկ տեքստում հավաքված նշումների (գրառումների) հավաքածու։ «Բլոգներ» տերմինի ներքո (իմ հեղինակային տարբերակը, «բլոգ» բառից, որն ընդունված է հարմարության համար, եւ որի հնչողությունն ինձ ավելի է դուր գալիս) հասկացվում է «բաց օրագր»։ Ըստ ինտերնետ-բառարանի՝ «բլոգ (վեբլոգ)՝ տարբեր թեմաներով հաղորդագրությունների պարբերաբար թարմացվող ժապավեն, որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է մեկնաբանվել ընթերցողների կողմից. կոլեկտիվ քննարկումների տախտակ»։ Դե, իսկ ԲԼՈԳՆԵՐԸ՝ ՆՐԱՆՔ ԱՖՐԻԿԱՅՈՒՄ ԷԼ ԲԼՈԳՆԵՐ ԵՆ։ Այդպիսի ժանր։

Ես իմ առջեւ խնդիր եմ դրել գրել առանց պաթոսի, բայց անկեղծ։ Առանց զարդարելու եւ հնարավորության դեպքում՝ օբյեկտիվ։ Ես չեմ պատրաստվում ոչ մեկին խաբել։ Ամեն ինչ ազնիվ է։

Հ.Գ. Եթե ընթերցելուց հետո ցանկանաք մեկնել Աֆրիկա, ընդ որում՝ Հարավային, ապա ես կցանկանայի ձեզ հաջողություն եւ ամենահրաշալի տպավորություններ մաղթել։ Սակայն եթե դուք տեսնեք ավելին կամ պակաս, քան ակնկալում էիք, հիշեք՝ ես այստեղ կապ չունեմ։ Մեկ խորհուրդ. փորձեք ակնկալիքները տանը թողնել։ Պետք չէ մտածել, որ դուք ԱՅՍՏԵՂ կյանքը կզգաք այնպես, ինչպես այն ձեզ կպատկերացնեք ձեր երեւակայության մեջ։ Պարզապես մեկնեք։ Կտեսնեք, կապրեք։ Եթե դժվար չէ՝ փորձեք ստանալ առավելագույն հաճույք։ Եվ հիշեք՝ ամենուր հանդիպում են լավ մարդիկ։ Իսկ որոշ տեղերում նաեւ հրաշալի մարդիկ են հանդիպում։ Եվ նրանք բոլորը այնքան էլ քիչ չեն։