«Այժմ ամեն ինչ կընթանա ձեր ուզածով»։
Այս խոսքերով ինձ աջակցեց բախտագուշակ թխվածքաբլիթը, երբ «Աերոֆլոտ»-ի ինքնաթիռում տաք ընթրիք մատուցեցին։ Հիանալի է, որ հորինում են այս քաջալերող բաները։ Կարծես հասկանում ես, որ դրանք ոչ մի կերպ չեն կարող ազդել քո հաջողության վրա, բայց միեւնույն ժամանակ միամտորեն հույս ես տածում, որ այս ուղերձը հենց քեզ է ուղղված։ Ո՞վ գիտե, գուցե խմորի մի կտորն իսկապես կարող է դառնալ իմ հաջողության ուղեկիցը։
Իհարկե, դժվար թե, բայց եթե հավատաս, ապա այդպես էլ կլինի։ Եվ նաեւ շատ ջանքեր գործադրել։ Որովհետեւ հաջողությունը չի կարող գոյություն ունենալ առանց շարժման։
Ես վազում եմ։ Ամեն ինչից, որտեղ թելեր են ձգված դեպի իրական աշխարհ։ Դա ժամանակավոր է, անօգուտ, բայց թույլ է տալիս ապրել եւս մեկ կյանք։ Որովհետեւ ձանձրալի է անընդհատ փակված լինել մեկ իրականության մեջ։ Մենք նույնն ենք, իսկ կյանքը՝ այլ։ Եվ թե ինչպես այն մեզ կընդունի՝ դա ամենահետաքրքիրն է։ Նորեկներին հաջողություն է ժպտում։ Թող այդպես էլ լինի։
Կան երկու բացարձակ պատճառներ, որոնց պատճառով ես չէի ցանկանա հեռանալ այստեղից՝ օվկիանոսը եւ ապակե սեղանով ու ծովածոցի տեսարանով պատշգամբը։
Առավոտյան կարելի է դիտել այն խաղաղությունը, որը սողոսկել է մեր կղզու յուրաքանչյուր հազվագյուտ ծառի մեջ, ալիքվող քամուց ջրի յուրաքանչյուր դուրս ցցված կողի մեջ...
Խորը հանգստությանը խանգարում է միայն կղզին մայրցամաքին կապող հավերժ կենդանի կամուրջը։ Գիշերը այն լի է շարժումով եւ լույսով։ Փայլեցված բզեզները վառվող աչքերով շտապում են աշխատանքի, արձակուրդի, դեպի նոր կյանք, դեպի լավ ու վատ լուրեր... Շարժում, շարժում... Շարժման համար լույս է հարկավոր։
Մեր դահլիճում միշտ լույս է ապրում։ Առավոտյան այն լցվում է մինչեւ միջանցք, իսկ երեկոյան հազիվ հասնում է խոհանոցին։ Այն դանդաղ սահում է սպասքի տակդիրի դանակներից ու գդալներից, շողալով սայրերով, խաղում է ակվարիումի դժբախտ ձկան լողակների վրա, որի համար դա օրվա ընթացքում ամենաանհավանական իրադարձությունն է, մոտենում է սեղանի շուրջ արեւայրուք ստացած ձեռքերին ու աղի մազերին, նետվում է սեւ կաշվե բազմոցի բարձերին, որոնց քերծվածքները, ինչպես խորը կնճիռներ, ամոթխածորեն ծածկված են սուրճի գույնի ծածկոցով, իսկ հետո արեւը հասնում է պատշգամբին՝ յուրաքանչյուր ճառագայթ անցկացնելով ակոսավոր շերտավարագույրների միջով... Հատակի այս անհարթ սեւ բացվածքները հիշեցնում են պատռված տավիղ։ Նրա լարերը պատրաստված են ստվերներից, իսկ իրանը հյուսված է արեւի լույսով։ Հազիվ քամին դիպչում է ճկուն թիթեղներին, ամբողջ կառուցվածքը ճոճվում է, եւ թվում է, թե ինչ-որ մեկը քաշում է վնասված գործիքի լարերը...
Ես վազում եմ։ Հետո հրում՝ երկրորդ շնչառություն, օրգանիզմն արթնացավ, էներգիան սառը հոսանքի պես լցվեց մարմնի մեջ եւ ստիպեց արագացնել։ Ճանապարհի մոտ գտնվող մայթի նեղ շերտով վազելը այնքան էլ հաճելի չէ, ասֆալտը հագեցած է արեւով, իսկ լուսացույցները հանդիպում են գրեթե յուրաքանչյուր փողոցում, ստիպված ես լինում կանգ առնել կամ մարդկային պայմանականությունների, կամ բնության քմահաճույքների անհնարինության պատճառով։ Ես շրջվում եմ դեպի բնակելի հատված՝ հույս ունենալով, որ այնտեղ կարելի է հանգիստ վազել մինչեւ ծովածոց։
Հեծանվորդների կլանը սուլոցով անցավ իմ կողքով՝ ակոսավոր անվադողերով ճզմելով խոտը։ Քանի որ ես վազում եմ նրանց ընդառաջ, աղմուկը կրկնապատկվում է, կարծես երգող ցիկադների մի ամբողջ դաշտ ճռռում է։ Տտիպ, մերկ ձայն։
Հանկարծ այս ամռան մեջ սողոսկեց ինչ-որ մեկի դռան չինական զանգակների ղողանջը։ Հեծանիվի անվադողերի ճռռոցի լիակատար հակապատկերը։ Այն ներթափանցեց առաջին ձայնի մեջ, խառնվեց դրան, կարծես բյուրեղյա սրվակները ճոճվում էին բռնկվող խարույկի վրա։ Եթե ես երբեւէ նորից լսեմ այս դուետը, ապա աչքերիս առաջ անմիջապես կկանգնի Օուշեն Սիթիի ցածրահարկ պանելային քաղաքը՝ ցանկապատերին շղթայված հեծանիվներով։
Իսկ հետո ես նկատում եմ այս արարածներին։ Նրանք ինձ այնքան են հիշեցնում մանկությունս, երբ մենք դպրոցական ընկերոջս հետ մեր տան մոտակայքի թփուտներում հսկայական կարիճներ էինք տեսել։ Ես մինչեւ հիմա մասամբ հավատում եմ, որ այդպես էլ եղել է։ Նրանք երբեմն մինչեւ հիմա երազումս են գալիս։ Բայց տեսնելով այս հսկայական ծովախեցգետիններին՝ ես սկզբում մտածեցի, որ դրանք մեռած կատվաձկներ են։ Կարծես դեպի օվկիանոս տանող ճանապարհը փակվել էր ժայռաբեկորներով, եւ նրանք սատկել էին։
Նրանց ձեւը ճիշտ կատվաձկան պես է՝ բութ ծոծրակ եւ սեպաձեւ պոչ։ Եվ նույնիսկ անունը համապատասխան է՝ թրապոչ։ Յուրաքանչյուրը կարող է ասել, որ պետք է սիրել ամբողջ բնությունը, բայց նրանց տեսնելիս իմ ատամները ցավեցին այս հրեշների նկատմամբ ինչ-որ անհասկանալի զզվանքից։ Այնքան դժվար է պայքարել այլանդակության հանդեպ ատելության դեմ։ Նրանք իրենց հսկայական աքցանները շփում էին միմյանց, եւ մաշկային ոսկրացումները ճռռում էին նեղվածքից։ Ամբողջ ծովածոցը պատկանում էր թրապոչերին։ Ես նայում էի նրանց եւ մտածում, որ նրանք իրենց համար են, ինձ ոչինչ չեն կարող անել, նրանց նույնիսկ միեւնույնն է, որ ես այստեղ կանգնած եմ, ոչ մեկը չդադարեց ավազի մեջ թաղվել կամ իրենց աքցանները միմյանց շփել, իսկ ես նրանց չեմ սիրում։ Դժվար է պայքարել այլանդակության հանդեպ ատելության դեմ։ Ես լքում եմ նրանց որջը հմայված, անհանգստացած, ամաչած։
Բազմացման ժամանակ, երբ թրապոչերը խմբվում են ամայի ափերին, մարդիկ հավաքում են նրանց։ Ասում են՝ նրանք շատ արժեքավոր արյուն ունեն։ Ես պատկերացրեցի մի պատկեր, թե ինչպես են նրանց՝ այլանդակ եւ ոչ մեկին պետք չեղող, քարերով նետում միմյանց վրա եւ տանում արյան հավաքման ֆերմա։ Օվկիանոսի գույնի կապույտ արյուն։ Թրապոչերի մեծ հավաքը շատ է հիշեցնում գլխից ոտք հանդերձավորված բանակի։ Հողի գույնի հուսալի սաղավարտները չորս հարյուր հիսուն միլիոն տարի է՝ պահպանում են նրանց ներքին օրգանները, իսկ պոչը ռազմատենչ դուրս է ցցված առաջ՝ հրավիրելով մարտի։ Բայց իրականում նրանք ոչ միայն վտանգավոր չեն, այլեւ օգտակար են մարդկության համար։ Հավանաբար, փորձերից հետո նրանցից պարզապես ազատվում են։ Այդպիսին է այս արարածների ճակատագիրը, որոնց երակներով հոսում է օվկիանոսը...
Ես վազում եմ։ Եվս հինգ կիլոմետր, տեսնում եմ միայն մանուշակագույն կեդեր եւ արեւայրուք ստացած ծնկներ։ Առանց գլխի ես անմիջապես գնում եմ լողափ։ Իսկ հետո՝ ցավ, որը յուրաքանչյուր քայլին ճառագայթում է ծնոտին եւ բժիշկներին դիմելու սարսափելի վախ։ Ամբողջ գիշեր ես պառկած էի գայմորիտ հիշեցնող տարօրինակ ախտանիշներով եւ մտածում էի այն մասին, որ պետք է փոխեմ տոմսս եւ հետ թռչեմ Ռուսաստան։ Այս հինգ օրվա վախով ես ստիպված եղա վճարել ինը կիլոմետր չնախապատրաստված վազքի համար։
Կարծում եմ՝ ինձ օվկիանոսը բուժեց։ Ավելի ճիշտ՝ ես գիտեմ, որ նա ինձ բուժեց։
Օվկիանոսը զբոսնում էր մարմնիս վրայով։ Նա բացեց ինձ, ներթափանցեց յուրաքանչյուր բջջի միջով ուղիղ կմախքի մեջ, մնաց այնտեղ եւ խառնեց ներքին օրգաններս։ Բայց առանց իրեն բնորոշ խստության, ավելի շուտ մեղմ, թեյի գդալով...
Ես մի անոթ էի, որը նա այնքան ձգտում էր լցնել մինչեւ եզրերը՝ ջուր լցնելով ականջներիս, քթիս եւ կոկորդիս մեջ։ Նա ինձ ներս քաշեց, ռազմատենչ որոտ արձակեց եւ հրեց։ Այդպես են ճանապարհում անհրավեր հյուրերին։ Ձյունաճերմակ փունջը մտրակի պես հարվածեց հետեւից, նրան կարեւոր չէ՝ հասցրե՞լ ես շնչել, թե՞ ոչ, դա կարծես ապտակ լինի՝ անքաղաքավարի, խոնավ, կծու։ Կապույտ արյուն։ Թրապոչերի կապույտ արյունը։ Եթե այն թափվի օվկիանոսի մեջ, ապա նույնիսկ ոչ ոք չի նկատի։ Միայն ալիքները կորոտան ավելի շատ...
Ոչ ոք չի ցանկանում խախտել օվկիանոսի դարավոր վեհությունը, երբ կղզուն մոտենում է մառախուղը։ Այն անմիջապես թվում է անսարք, մոռացված։ Եվ դրանից մոխրագույն ալիքները ավելի ու ավելի բարձր են դուրս գալիս ջրից, նրանց ավելի ու ավելի հետաքրքիր է, թե ո՞վ կհամարձակվի ոչ միայն թրջել ոտքերը եւ նայել ավազի մեջ մուգ պղպջակներին, այլեւ մտնել ջուրը մինչեւ սիրտը եւ երկար ժամանակ ձեռքերը իջեցնել սառը ջրի մեջ՝ կրծքի տակ գտնվող կմախքը մերկացնելով հանկարծակի աշխուժությունից։
Հին, հին օվկիանոս... Ինչքան էլ աշխարհում բաներ տեղի ունենան, նրան ոչինչ չի հուզում։ Մարդուն միշտ ինչ-որ բան է պետք նրանից, կամ նա խլում է ծովային բնակիչների կյանքը, կամ ջուր է իջեցնում իր նավակները, կամ տոննաներով քիմիական նյութեր է նետում այն միջավայրի մեջ, որում ինքը երբեք չի ստիպված լինի ապրել՝ չէ՞ որ նա քայլում է հողի վրայով, նա խռիկներ կամ լողակներ չունի։ Իսկ ծերուկ-օվկիանոսը միշտ միայն համբերատար հառաչում է.... Քամին ճոճում է նրա սպիտակ մազերի փրփուրը, երբեմն հարթ հետ սանրելով դրանք, երբեմն գանգրացնելով տարբեր չափերի գանգուրների մեջ, որոնք ուլունքների պես ջարդվում են ափին, եւ մի զույգ-երեք ուլունք հասնում են ափին խաչված մատներին, որոնց վրա նիրհում է ինչ-որ պանամա։ Պանաման բարձրանում է, ականջ դնում ծովի տրամադրությանը եւ նորից ընկնում մատների հոդերի վրա։ Բայց երբ կղզու վրա է իջնում թափանցիկ քողը, ավազի վրա ոչ մի խաչված ձեռք չկա։ Երբեմն երեւում են ոսկի փնտրողներ։ Նրանք կանգնած են մեջքով դեպի օվկիանոսը, նրանց հայացքները փորում են ավազե քարանձավներ եւ այնտեղ գտնում անհաշիվ գանձեր, վաղուց մոռացված գանձեր կամ ինչ-որ մեկի թաց մարմնից պատահաբար սահած շղթաներ եւ ականջօղեր...
Ափին կույտերով ցրված են մուգ շագանակագույն ջրիմուռների փնջեր։ Ժամանակը դրանք արմատախիլ է արել եւ դարձրել մոխրագույն ալիքներ։ Օվկիանոսը տեսել է ամեն ինչ, նա գիտի ամեն ինչ, նա ամենածերն է բոլոր ծերերից։ Իհարկե, այն բոլոր հազարամյակների ընթացքում, ինչ նա ապրում է, նա կորցրել է եւ՛ տեսողությունը, եւ՛ լսողությունը, բայց ոչ մի անգամ չի կորցրել իր հուզիչ, տիտանական հզորությունը, մերժում չպահանջող համարձակությունը եւ անհաշտ ըմբոստությունը։
Ասում են, որ նա հանգստացնում է։ Դա նրանից է, որ ուր էլ նայես, նա սահմաններ չունի։ Միշտ հանգստացնում է այն, ինչը ոչ սկիզբ ունի, ոչ էլ վերջ։ Ցանկացած կետում ամեն ինչ նույնն է, նման։ Ուր էլ մատդ դնես, ամենուր ջուր է, ջուր, ջուր...
Լսել օվկիանոսի անսպառությունը։ Հայացքը հառել նրա հաստատունությանը, փնտրել թերություններ։ Վազել։ Մազերով դիպչել ավազի թավիշին։ Ներշնչել աղ եւ յոդ։ Շոյել ալիքը նրա մոխրագույն մազերի վրայով, երբ վախենում ես մտնել ջուրը սրտից վեր։
«Այժմ ամեն ինչ կընթանա ձեր ուզածով»։
