Տուփ։ Նրա վրա ոչինչ չկա, կափարիչը հեշտությամբ բացվում է։ Սրանք տարօրինակ ձեւերի, զիգզագաձեւ, ծավալուն փազլներ են։ Յուրաքանչյուրի մեջ ես տեսնում եմ իմ կյանքի հատվածները, բայց դրանք այնքան դժվար է ճանաչել։ Եթե դրանք ձեռքիդ մեջ պտտես, ապա ոչ մի նույնականը չես տեսնի։ Այս անգամ ինձ ավելի ու ավելի հաճախ են հանդիպում իմ ամառվա մանրամասները։ Այժմ դրանք հիշողության մեջ ամենաշատ տեղն են զբաղեցնում, մի օր ավելի քիչ կզբաղեցնեն, ուստի ես պետք է հասցնեմ դրանք հավաքել հիմա։ Ես երբեք նախապես չգիտեմ, թե ինչ է նկարված այս տուփի կափարիչին...

Քաղաքները, ինչպես մարդիկ, նրանց մասին հնարավոր չէ ամեն ինչ իմանալ, նրանք ունեն իրենց գաղտնիքները եւ նրանց կարելի է սիրահարվել։

Վաշինգտոն, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ։ Գրադարաններն ինձ հիշեցնում են տաճարներ։ Բացում ես հավերժության դուռը, դառնում ես համաշխարհային բանականության գոյության վկան, զգում ես ամեն ինչի ներքին լիությունը, կարծես քեզ բացել են, հիշեցրել են հնության ոգին՝ իր ամբողջ փոշով, իմաստությամբ եւ հավերժությամբ։ Այստեղ մարդիկ կորցնում են խոսելու ունակությունը։ Մարդիկ ինքներդ են ստեղծել այս երկու տաճարները՝ գրքերի եւ Աստծո համար, եւ իրենք էլ դարձել են այստեղ հյուրեր՝ երկչոտ, լուռ, կարծես ամբողջ ժամանակ վախենում են ինչ-որ բան գցել կամ դիպչել։ Նրանք պահպանում են նոր հանգստացած նորածնի խորը քունը։ Եվ բոլորը քայլում են մատների ծայրերով եւ շշնջում, չեն քարշ տալիս ոտքերը եւ միայն հազում են ու թերթում էջերը։

Կոնգրեսի գրադարան։ Վերածննդի զարմանալի համաչափությունը։ Ինձ տպեցին լուսանկարով իրական անցագիր։ Դահլիճը կոփված է ոսկու ձուլակտորից, իսկ գմբեթը՝ ոսկեզօծ ծոպերով ժանյակավոր անձեռոցիկ։ Այն հենված է կիսաշրջանաձեւ դասավորված հինգ մարմարե կամարների վրա, եւ դրանցից յուրաքանչյուրում կան խորշեր, որոնք նման են միմյանց՝ ինչպես ջրի երկու կաթիլ։ Յուրաքանչյուրի մեջտեղում կան փոքր հարթակներ, որտեղից ամբոխին հետեւում են հայտնի անձնավորություններ, ինչպիսիք են Ֆրենսիս Բեկոնը, Պլատոնը, Նյուտոնը, Շեքսպիրը, Բեթհովենը, Կոլումբոսը եւ Միքելանջելոն։ Նրանք քո մեջ հավատ են սերմանում, վեհորեն լռելով, մարմնավորում են համաշխարհային բոլոր հարստությունները, որոնք մարդը երբեւէ ստեղծել է բանականության եւ ոգեշնչման օգնությամբ։

Ջորջ Վաշինգտոնի հուշահամալիր։ Երկնքին ուղղված նետ։ Լողավազանում արտացոլվում է դրա ճշգրիտ պատճենը, որը խոցում է երկիրը։ Թվում է, թե այս երկու նետերը հենց հիմա կարձակվեն, եւ ինչ-որ սարսափելի բան կպայթի։ Բայց այս հուշարձանը Վաշինգտոնի նրբագեղությունն է, նրա ելակետը։

Ցրված են շատ աչքեր, շուրթեր, ձեռքեր, բայց երբեք՝ դեմքեր։ Դեմքերը երբեք ամբողջությամբ չեն պահպանվում։ Ճանապարհները, հոտերը, աղմուկները, նույնիսկ քամիները հիշվում են, բայց դեմքերը ինչ-ինչ պատճառներով առաջինն են անհետանում։ Նրանք ընկնում են, ինչպես անդունդը, հիշողության հեռավոր քարանձավները։ Դեմքի մեջ այնքան բան կա հիշելու՝ եւ՛ հայացքը, եւ՛ կարմրության գույնը, եւ՛ շուրթերի անկյունների փոքր ստվերները, հոնքերի ուրվագծերը, այտոսկրերի անհարթությունները։ Բացի այդ, այն ունի հարյուրավոր տարբեր տեսակներ։ Ինչպես ենք մենք նայում մեզ, մարդկանց, ինչպես ենք քնում, ինչպես ենք ծիծաղում եւ հոնքերը կիտում։ Մարդու մեջ միայն դեմքն է այդքան կտրուկ փոխվում։ Իսկ մենք նույնիսկ աչքերի գույնը չենք հիշում։ Փոքր մանրամասները ցրված են գիտակցության մեջ անհոգի խառնաշփոթով, իսկ այնտեղ դրանք խառնվում են այլ դեմքերի հետ, եւ վերջ, դրանք այլեւս հնարավոր չէ հանել։ Նկարը այլեւս երբեք չի հայտնվի։ Մնալու է միայն փոշին, որին վախենում ես դիպչել։ Չէ՞ որ դրանից բացի՝ ոչինչ։ Դժբախտ մասնիկներ։ Այն ամենը, ինչ մենք ունենք, խճանկարի կտորներ են, եւ մենք միշտ անպայման պետք է այն հավաքենք մինչեւ վերջ...

Կարծես իմ մահճակալը տարիներ շարունակ բանտարկված է եղել կարցերում։ Ներքնակի ամենուրեք կողոսկրեր են դուրս ցցված, եւ այն այնքան հիվանդագին տեսք ունի, որ ես այն ծածկել եմ տասը սավանով, բայց դա էլ չօգնեց։ Պատկերացրեք, որ ստիպված եք ամբողջ գիշեր գրկախառնվել կմախքի հետ։ Ճիշտն ասած, երբ ես գիշերը ժամը մեկից հետո վերադառնում եմ աշխատանքից, հոգնածությունը հարթում է ամեն ինչ, եւ մահճակալը բավականին տանելի է թվում։ Երբեմն ես իսկապես մտածում եմ, որ ավելի լավ է քնել գետնին, քան իմ դիստրոֆիկ ներքնակի վրա։

Երբ աշխատանքների միջեւ ունենում եմ փրկարար մեկ ժամվա ընդմիջում, գնում եմ առափնյա, Dunkin' Donuts գրությամբ երկու խրթխրթան փաթեթները փռում եմ ավազի վրա։ Ընդ որում, ամբողջ ժամանակ ստիպված եմ լինում արագ նստել մեկի վրա, որպեսզի պահեմ երկրորդը։ Գլխիս տակ դնում եմ կտորե ուսապարկ եւ սպիտակ տղայական պոլո։ Այսպես, ես սուզվում եմ քնի մեջ ամենաամուր քառասուն րոպեով՝ օվկիանոսի աղմուկի եւ ամերիկացիների հաչող լեզվի ներքո։ Ավազը կարելի է հարմարեցնել մարմնի ձեւին, եւ երբ ես վեր եմ կենում, դրա վրա հստակ նշմարվում է իմ քնած ուրվագիծը։ Կծկված ոտքերը, քանի որ ես պառկած էի կողքի, ուսապարկից մնացած փոսիկը եւ մատների երեք կետերը, որոնք պատահաբար ընկել են ավազի մեջ, երբ ես մեքենայաբար կողքիս փնտրում էի զարթուցիչը, ոչ թե բարձի տակ։ Զարթուցիչը զանգում է պարանոցիս տակ ինչ-որ տեղ, եւ ես երկու փաթեթները ծալում եմ կոկիկ քառակուսիների եւ տանում դրանք աղբամանը, որի վրա գրված է "leave only your footsteps", ինչը բառացիորեն չի նշանակում "աղբ մի թափեք", այլ բառացիորեն՝ "թողեք միայն ձեր հետքերը"։

Ես ոտաբոբիկ քայլում եմ տախտակամածով, արեւի տակ քնից ճոճվելով, կրունկներիցս թափ տալիս ավազը, բայց այն ոչ մի կերպ չի ուզում պոկվել։ Նայում եմ մարդկանց դեմքերին։ Նրանք ճշգրիտ բաժանում են փայտե առափնյան երկու մասի, մի ամբոխը գնում է մի ուղղությամբ, մյուսը՝ հակառակ, ինչպես երկկողմանի երթեւեկության գոտի։ Այնպես է ստացվում, որ ես նայում եմ նրանց, իսկ նրանք՝ ոչ, որովհետեւ բոլորը տարված են զրույցով։ Գրեթե ոչ ոք ինձ պես միայնակ չի քայլում։

Իմ առաջին աշխատանքը Dunkin' Donuts-ն է՝ սառեցված խմորից պարզ հաճույքներ սիրողների համար։ Սրանք այնպիսի դոնաթներ են, որոնց գագաթները նման են խոնավ հողից նոր դուրս եկած սնկերի։ Դրանցից վարդագույն թղթի վրա յուղոտ հետք է հալվում, հենց որ այն մի րոպե պառկում է դրա վրա։ Որքան մոտենում է գիշերը, այնքան ավելի շատ յուղոտ հետքեր են մնում դրանց անկողնում, որովհետեւ դոնաթները աստիճանաբար կատարում են իրենց նպատակը՝ դասավորվում են տուփերի մեջ եւ պատրաստվում ճանապարհորդության դեպի ածխաջրերից ձգված ստամոքսներ։

Զվարճալի է, որ մարդիկ տասնյակներով գնում են նրանք, որոնց հանդեպ ես հատուկ հեգնանք ունեմ, օրինակ՝ շաքարի փոշու մեջ եղածները։ Այն չի թափվում, ինչը շատ տարօրինակ է։ Կամ նրանք, որոնց կիտրոնի միջուկը նման է այն հեղուկին, որը ես կաթեցնում եմ միկրոֆիբրե սպունգի վրա, երբ լվանում եմ ափսեները։ Երբեմն անհամբեր մարդիկ այդ համեղ ուտեստները խցկում են իրենց մեջ այն ժամանակահատվածում, մինչ դու նրանց հաշվում ես չորս դոլար մանրը, եւ ի հիշատակ նրանք սեղանին թողնում են կպչուն շաքարի փոշի եւ կեղտոտված անդորրագիր։

Ես եւ իմ հունգարացի ընկերուհի Դոմինիկան աշխատում ենք երեկոյան։ Իսկ դա նշանակում է, որ մի ձեռքով մենք դոնաթները դասավորում ենք տուփերի մեջ, իսկ մյուսով՝ գնդիկներ ենք պատրաստում Baskin Robbins պաղպաղակից, որի սառնարանը հարեւան է դոնաթների դարակին։

Մի ամբողջ շաբաթ ես եւ Դոմինիկան չէինք կարողանում շարժել ձեռքներս, որովհետեւ պաղպաղակի մեկ գնդիկ ստեղծելու գործընթացը հիշեցնում էր սառցադաշտում մերկ ձեռքերով ասեղ փորագրելը, ստիպված էինք լինում ամբողջ ծանրությամբ հենվել խեղճ կլոր գդալի վրա։ Մի անգամ ես նույնիսկ կոտրեցի այն պաղպաղակի վրա, դրանից մի դետալ պոկվեց։ Ամեն ինչ նրանից է, որ սա պաղպաղակ անվանել չի կարելի։ Դոմինիկային եւ ինձ համակեց թեթեւ հիստերիա. նա ծիծաղում էր երեք ծիծաղով, ծալելով վնասված դաստակը, վիրակապված, փաթաթված հատուկ առաձգական վիրակապով, որի համար նա ստիպված էր եղել բավականին շատ թեյավճար տալ։ Հետո նա ավելացնում էր "How do you think Anastasia, will my parents recognize me in a wheel chair?" - "ինչպե՞ս ես կարծում, Անաստասիա, ծնողներս կճանաչե՞ն ինձ, երբ ես վերադառնամ հաշմանդամի սայլակով"։ Իսկ հետո նայում է հոնքերի տակից, փքում է այտերը եւ շուրթերը եւ ասում "I'm gonna kill myself, Anastasia." Նրա մոտ դա այնքան լուրջ է ստացվում, որ ես ամեն անգամ ծիծաղում եմ։

Դոմինիկան շատ կլորիկ է, կարծես եթե նրան հրես, նա կգլորվի։ Նա երբեք ոչ մի տեղ չի շտապում։ Ես երբեք նրան անհանգիստ հայացքով չեմ տեսել։ Եվ նա խոսում է այնպես, կարծես գնդակներ է նետում։ Յուրաքանչյուր բառ կլորացնում է իր հարթ հունգարական շեշտադրմամբ։ Գնդակները ընկնում եւ ցրվում են նրա ծիծաղի հարյուրավոր զանգակների մեջ։

Մի անգամ նա սիրահարվեց մի տղայի, որը լողափում ապարանջաններ էր փորագրում։ Նրա ծրագրով՝ տղան երբեք չպետք է իմանար, թե որքան է նա դուր գալիս իրեն, որովհետեւ նա չէր հավատում իր ուժերին։ Նա ծանոթացավ նրա հետ այնպես, ինչպես մենք ծանոթանում էինք Օուշեն Սիթիի բոլոր մարդկանց հետ՝ նա եկավ մեզ մոտ սուրճ գնելու եւ մնաց զրուցելու։ Նրանք փոխանակվեցին հեռախոսահամարներով, եւ այդ պահից Դոմինիկան չէր լռում նրա մասին։ Նա չդարձավ ցրված, սուրճը չէր գցում, սառցե մեքենայի սառույցների վրա չէր սայթաքում, սենդվիչները չէր խառնում եւ ճիշտ էր հաշվում մանրը։ Ես փնտրում էի թակարդը, զարմանում էի, թե ինչպես կարելի է այդքան սիրահարված եւ այդքան ճարպիկ լինել։ Նրա մեջ կար ինչ-որ հավասար, կարկինով գծված իդեալական ձգտում դեպի հավերժական մաքրություն, կարգուկանոն, նա երբեք չէր անտեսում իր պարտականությունները ոչ մի հանգամանքներում։ Բայց, այնուամենայնիվ, անկասկած սիրահարված էր։

Դոմինիկան շատ էր ուզում, որ ես նայեմ նրան, եւ մի օր ես հատուկ գնացի լողափի ապարանջանների բաժին։ Ես ձեւացրի, թե զննում եմ փորագրությունները, իսկ ինքս նայում էի փոքրիկ պատուհանից։ Տղան հեռախոսով խոսում էր։ Ես ակամա ականջ դրեցի, քանի որ լսեցի ռուսերեն խոսք, ինչից շատ զարմացա։ Հետո նա նկատեց, որ ես նայում եմ իրեն, ժպտաց, ձեռքով փակեց խոսափողը, վեր կացավ եւ հարցրեց՝ “How can I help you?”։ Տղան ղազախ էր, բարձրահասակ եւ նիհար։ Ես հիշեցի, որ նա շարժուն էր, եռանդուն, հղկված շարժումներով, կարծես պարող։ Դոմինիկայի լիակատար հակապատկերը ամեն ինչում։ Ակներեւաբար, միայն բացի նրանից, որ նրանք հաճախ են ժպտում։ Ես պատկերացրեցի նրան Դոմինիկայի կողքին եւ զարմացա այդ մտքից։ Զվարճալի զույգ կլիներ։

Ես չմատնեցի ինձ, ասացի “I’m just looking, thanks”, ժպտացի նրան ամենաուսումնասիրված ամերիկյան ժպիտով, իջեցնելով շուրթերի գծերը հենց այն պահին, երբ հայացքս սահեց նրա դեմքից, եւ ձեւացրի, թե հետաքրքրված եմ իմ անունով փորագրություններով։ Տղան պատասխան ժպտաց այտերի փոսիկներով, հեռացրեց ափը խոսափողից եւ սկսեց խոսել մի փոքր ավելի բարձր։ Նա ծիծաղում էր խոսափողի մյուս կողմում գտնվող աղջկան, եւ նա պատասխանում էր նրան փոխադարձությամբ։ Հասկանալով, թե ինչում է բանը, ես դադարեցի ձեւացնել, թե զննում եմ ժապավենները եւ գնացի, մի փոքր շփոթված այն բանից, որ նա ռուսերեն է խոսում եւ այն բանից, թե որքան եմ ափսոսում Դոմինիկային։

Հետո նա սկսեց մտնել մեր դոնաթների խանութ։ Նրա ժպիտը իմ ընկերուհու վրա ազդում էր ջերմության պես։ Նրա մանկական այտերը ավելի էին փքվում եւ կարմրում, աչքերը դառնում էին հսկայական ափսեներ, որոնք մինչեւ եզրերը լցված էին աստղերով, իսկ ծիծաղը զանգում էր բյուրեղապակու պես։ Երբ նա հեռանում էր, Դոմինիկան ձեռքերով ծածկում էր դեմքը եւ ինչ-որ անհասկանալի բան մրմնջում, իսկ կարմրությունը ոչ մի կերպ չէր ուզում իջնել ձեռքերից եւ այտերից։

Ես ոչ մի կերպ չէի կարողանում խոստովանել նրան այն, ինչ լսել էի այն ժամանակ։ Նա այնքան պատրաստակամորեն էր պատմում նրա մասին։ Երբ նրա ծննդյան օրն էր, նա նրա համար փորագրեց անհատական ապարանջան՝ նոտաներով եւ ջութակի բանալիով։ Ամբողջ մնացած ամառը նա կրում էր այն՝ չհանելով, պտտում էր այն իր դաստակի վրա եւ զննում, կարծես փորձում էր այնտեղ վերծանել թաքնված ուղերձը։ Ես հետեւում էի այս ամենին հոնքերի տակից, որպեսզի ստիպված չլինեմ խոսել նրա մասին եւ պատահաբար չմատնվեմ։

Բայց մի օր նա ինքը պատմեց նրան։ Ես սկսեցի ավելի հազվադեպ լսել նրա ծիծաղի մեջ բյուրեղապակու զանգը, ամեն ինչ նրա մեջ ինչ-որ կերպ նստեց, իջավ, կարծես փարթամ խմորը, երբ այն ծակեցին պատառաքաղով։ Նա ասում էր, որ վերջին հինգ տարվա ընթացքում միայն նա էր իրեն այդքան դուր եկել, մնացած բոլորը ոչ թե նրանք էին, ոչ այնպիսին, այլ էին։ Իսկ Դոմինիկան նրա համար պարզապես լավ ծանոթ էր, իսկ նա չէր տեսնում, թե որքան է նա դուր գալիս իրեն, որովհետեւ տղամարդիկ երբեք ոչինչ չեն տեսնում իրենց քթի տակ։

Նրա ծիծաղի մեջ բյուրեղապակին նա ընկալում էր որպես ամենասովորական երեւույթ, աչքերի աստղերը վերագրում էր մանկական անմիջականությանը, իսկ կարմրությունը բացատրում էր իրեն նրանով, որ այն առաջացել է շոգից կամ նրա ավելորդ քաշից։ Փոխարենը ես տեսնում էի, թե որքան անկեղծ եւ իրական է նա իրեն դուր գալիս, եւ, նայելով դրան կողքից, սիրտս պատռվում էր կարեկցանքից։

Հետո, երբ նա հեռանում էր, մտավ մեր Դոնաթներ, որպեսզի հրաժեշտ տա նրան։ Այն ժամանակ նա գունատվեց, պաղպաղակը դրեց գետնին, երկու ձեռքով ամուր փակեց սառնարանի դուռը, ձեռքերը սրբեց գոգնոցին եւ գնաց նրա մոտ։ Նա ժպտում էր նրան եւ տեղում պարում։ Նրանք դուրս եկան Dunkin' Donuts-ից եւ երկար ժամանակ չէին հայտնվում։

Նա ներս վազեց արցունքներով, եւ ստիպված եղա ձեռքերը ծալել Օ տառի տեսքով, որպեսզի գրկեմ կլորիկ Դոմինիկային։ Ինձ անհարմար էր հարցնել, թե ինչ է այնտեղ պատահել, եւ ես լռում էի եւ միայն զարմանքով նայում, թե ինչպես է նրան վերադառնում բյուրեղյա ծիծաղը, ինչպես են նորից փայլում աչքերի աստղերը եւ ինչպես է ուժգին դիպչում նրա այտերին կարմրությունը։

Սեր պահեստախցիկում, ընդմիշտ։ Ապակե գմբեթի տակ, ինչպես թանգարանային արժեք, առանց փոշու, կեղտի եւ դատապարտման։ Նա կհիշի այս պահերը ցանկացած պահի, որովհետեւ դրանք անիրականանալի են։ Դրանց մասին դեռ կարելի է շարունակել երազել, թեեւ դրանք կարող են եւ շարունակություն չունենալ։ Նոր մարդկանց մեջ նա այժմ կփնտրի իր ապարանջաններ փորագրողին։ Ժամանակին նա նրա հիշողության մեջ փորագրել էր հենց այդ գաղտնագրված ուղերձը։ Եվ կփնտրի մարդկանց, որոնք նման են նրան գոնե հեռվից, եւ ենթագիտակցորեն կսիրահարվի նրանց։ Իսկ ամեն ինչ նրանից է, որ նա ընդմիշտ հիշել է նրա դեմքը իր բոլոր արտահայտություններով։ Այն միշտ լինելու է սրտից այն կողմ, ուստի այլ մարդկանց մեջ նրա գծերը ճանաչելիս նրա հիշողության մեջ կպայթեն բռնկումներ, կայծեր, փայլատակումներ, աղետներ...

Սա է սիրո գերադրական աստիճանը։ Ստիպված լինել հրաժարվել դրանից իր գագաթնակետին։ Քանի դեռ այն չի պատվել տիղմով, չի պատվել բորբոսով։ Այն կլինի հավերժական, որովհետեւ այն երբեք չի ունեցել տխուր վերջաբան։