Հիշողությունները երբեք չեն մահանում։
(Իմ պատմությունը։)
«Առաջին քայլը կատարիր հավատքով։
Պարտադիր չէ տեսնել ամբողջ աստիճանավանդակը, պարզապես արա առաջին քայլը»։
Մարտին Լյութեր Քինգ կրտսեր
(1929-1968)
Մաս 1. Հետդարձի ճանապարհ չկա։ Առջեւում Ամերիկան է։
(Իրական դեպքերի վրա հիմնված հուշեր։)
Գլուխ 1. «Ինչպե՞ս անցա վիզայի հարցազրույցը»։
Այս աշխարհում կա երկու ամենաարագ եւ ամենաթռիչքային բան՝ երեւակայությունը եւ ժամանակը... Ժամանակի տարածության մեջ, որը գտնվում է մշտական շարժման մեջ, շատ բաներ հնանում եւ կլանվում են։ Եվս մեկ բան, որ հասկացա՝ որոշակի իրադարձություններ եւ երեւույթներ այլ իմաստ են ստանում, երբ որոշ ժամանակ անց նայում ես դրանց։ Որքան էլ հիանան նկարիչների մեծագույն ստեղծագործություններով, երբ շատ մոտիկից ես նայում, հասկանում ես, որ դրանք ընդամենը թղթի վրա անկանոն թափված ներկի կոպիտ հետքեր են։ Իսկ որքան հեռանում ես, այդ կոպիտ հետքերը մշուշոտվում են, եւ նկատում ես, որ դրանք վերածվում են հրաշալի մի երեւույթի։ Նույն կերպ, ցանկացած երեւույթ նոր կողմեր է բացահայտում, երբ հեռանում է մեզանից։
Հետ նայելով՝ հասկանում եմ, որ արդեն մեկ տարուց ավելի է, ինչ վերադարձել եմ Ամերիկայից։ Թվում էր, թե երեկ էի հույզերի փոթորիկով տուն վերադարձել, իսկ հիմա՝ 14 ամիսը թռավ ակնթարթի պես։ Այս մեկ տարվա ընթացքում հնարավորություն ունեցա վերանայել որոշ բաներ։ Այս ընթացքում ես ավարտեցի ուսումս եւ աշխատանքի անցա։ Իմ աշակերտները, որոնց ես ուղղակի կամ անուղղակի պատրաստել էի, նույնպես գնացին Ամերիկա... Հիշելով ղազախական ասացվածքը՝ «Առանց աշակերտ ուսուցիչը ոչինչ է», ես պատրաստեցի այն ուսանողներին, ովքեր մտադիր էին գնալ Ամերիկա եւ օգնություն էին խնդրել ինձանից։ Համարելով, որ «յուրաքանչյուր ղազախ իմ միակն է», ես նրանցից ոչ մեկից ոչ մի կոպեկ չեմ վերցրել։ Իհարկե, ես սա չեմ ասում պարծենալու կամ որեւէ նպատակ հետապնդելու համար։ Ես սա գրում եմ այն մտքով, որ եթե կարող եք, դուք էլ պատրաստեք ձեր աշակերտներին Work and Travel-ի ներկա եւ ապագա շրջանավարտների համար...
Հաշվի առնելով, որ այս կյանքը, լի հոգսերով, մարդուն տրվում է միայն մեկ անգամ, պետք է հասցնել շատ բաների հասնել։ Ինչպես չկա թռչուն առանց թեւերի, այնպես էլ չկա մարդ առանց երազանքի։ Մեզանից յուրաքանչյուրն ունի երազանք։ Ոչ թե մեկ, այլ տասնյակ, հարյուրավոր, նույնիսկ հազարավոր։ Բայց, ցավոք, մեզանից շատերը չունեն դրանց հասնելու նպատակ։ Մարդն իրեն երջանիկ է զգում միայն այն ժամանակ, երբ երազանքն իրականանում է։ Երազանքին հասնելու ճանապարհին շատ խոչընդոտներ են առաջանում։ Մարդու համար հեշտ չէ երջանիկ լինելը։ Երազանքները հեշտությամբ չեն իրականանում։ Բայց դա չի նշանակում, որ անհնար է։ Երջանիկ լինելը հնարավոր է բոլորի համար, եւ յուրաքանչյուրն ունի դրա իրավունքը։ Յուրաքանչյուր մարդ պետք է պայքարի իր երջանկության համար։ Եվ դու պետք է սկսես հենց հիմա։ Հայտնի հասարակական գործիչ Ալթինբեկ Սարսենբայուլին մի հարցազրույցում ասել է. «Ժամանակին չասված ճշմարտությունը արժեք չունի»։ «Ժամանակին չկատարված գործողությունից ոչ մի օգուտ չկա»։ Իմ ճանապարհն էլ հեշտ չէր։ Հեշտ եկած բանը արժեք չունի։ Այն, ինչ այսօր չես արել, վաղը կզղջաս։
Այսպիսով, պատմեմ իմ ճշմարտությունը, որքան ուժերս պատում են.
Ապրիլի 29-ին, երբ լսեցի, որ պետք է հարցազրույց անցնեմ Աստանայում ԱՄՆ հյուպատոսությունում, սիրտս արագ բաբախեց, գնացքի տոմս գնեցի եւ ոչ ոքի չասելով՝ շտապ մեկնեցի Աստանա։ Ակտոբեից եկող գնացքը, շրջանցելով Կոստանայը եւ Կոկշետաուն, Աստանա հասավ ապրիլի 28-ին։ Այդ օրը առավոտյան, երբ արթնացա գնացքում, նկատեցի, որ գլուխս ցավում է եւ ինձ վատ եմ զգում։ Ինչի՞ց էր դա։ Վիզայի անհանգստությո՞ւնն էր։ Ոչ, ոչ։ Սա հյուսիսի ցուրտն էր, որ բռնել էր կոկորդս դեռ չժամանած...
Այո, Աստանան էլ ինձ ջերմ չդիմավորեց։ Այն ինձ դիմավորեց իր ծակող քամիով։ Երբ Ակտոբեից թռչում էի՝ ուրախությամբ լցված, մոռացել էի վերցնել հաստ բաճկոնս։ Ո՞վ գիտեր, որ նույնիսկ ապրիլի վերջին շաբաթվա ընթացքում Աստանայի եղանակը այսքան համառ կլինի։ Այդ ժամանակ Ակտոբեում արեւը պայծառ էր փայլում...
Հազիվ գնացքից իջած եւ զարմացած շուրջս նայելով՝ Աստանայի «Welcome»-ը կանայք էին, որոնք առաջարկում էին իրենց բնակարանները՝ ասելով «Բնակարան, բնակարան»։ Պարզվում է՝ այստեղ էլ կան այդպիսի շատախոս կանայք, որոնք առավոտից երեկո, առանց դադարի, դիմում են բոլոր անցորդներին՝ անկախ նրանից՝ լսում են նրանք, թե ոչ։ Թեեւ մենք Ակտոբեի կայարանի շուրջ ամեն օր տեսնում ենք այդպիսի կանանց, չէի մտածում, որ կտեսնեմ նրանց Աստանայի կայարանում։ Ինձ համար, ով անհանգստանում էր, թե որտեղ մնալ Աստանա ժամանելուց հետո, սա աստվածային նվեր էր։ Պայմանավորվեցի այդ բնակարաններից մեկի տիրոջ հետ եւ գնացինք նրա տուն։ Կարծում էի՝ բնակարանը մոտ է, բայց պարզվեց՝ բավականին երկար պետք է գնալ։ Փակված քթով, խռպոտ կոկորդով եւ պայթող գլխով միայն մտածում էի շուտ հասնել բնակարան եւ ընկնել բազմոցին։ Ոչինչ չէի ուզում։ Միայն երբեմն անտարբեր հայացք էի նետում շրջակայքին ավտոբուսի պատուհանից։ Տարբեր ձեւերի հուշանվերային շենքերը մեկը մյուսի հետեւից անցնում էին։ Բնակարանի տերը լավ էքսկուրսավար դուրս եկավ։ Նա ողջ ճանապարհին պատմում էր Աստանայի մասին՝ բերանը չփակելով։ Մի խոսքով, ինչ էլ որ լինի, վերջապես հասանք բնակարան։ Թեեւ 3-4 ժամ անշարժ պառկեցի բազմոցին, գլխացավս չանցավ։ Վերջում ստիպված եղա գնալ դեղատուն՝ դեղ գնելու։ Արանքում նայում էի հարցազրույցի հարցերը եւ պատրաստվում։ Սակայն, երբ հազը խեղդում է եւ շնչառությունը դժվարանում է, ոչինչ չես ուզում։ Որոշ ժամանակ անց վեր կացա եւ նայեցի վեցերորդ հարկի պատուհանից։ Առաջինը, որ աչքիս ընկավ, շենքի ստորոտում ֆրանսիական ոճով կառուցված տունն էր։ Տարբեր ձեւերի տիկնիկային շենքերի հետեւից երեւում էր նաեւ «Բայտերեկի» գագաթը։ Այո, դա հենց այն «Բայտերեկն» է, որին հայրենական հեռուստաալիքներով այնքան են գովաբանում, որ անհնար է նկարագրել։ Երբ տեսա «Բայտերեկը», դրա մասին իմ մտքերն ու երազանքները մարեցին, կարծես սառը ջուր լցրեցին վրան։ Կարծում էի՝ դա բարձր աշտարակ է, որը, ինչպես Փարիզի Էյֆելյան աշտարակը կամ Վաշինգտոնի Վաշինգտոնի հուշարձանը, հեռվից վեր է խոյանում եւ գեղեցկացնում ամբողջ քաղաքը, բայց մեր «Բայտերեկը» պարզվեց թզուկ է, որը մնացել է այլ շենքերի հետեւում...
Այսպիսով, բարձր ջերմությամբ ես դիմավորեցի իմ առաջին առավոտը Աստանայում։ Առավոտյան ժամը 7-ին դուրս եկանք տնից, տաքսի կանգնեցրինք եւ 1-2 րոպեից հասանք հյուպատոսության դիմաց։ Եթե իմանայինք, ժամը 8-ի կողմերը դուրս կգայինք, բայց արդեն բավականին ուսանողներ էին հավաքվել։ Այստեղ ամեն տեսակի աղջիկներ կան։ Աչքդ չես կտրում։ Մեկը մյուսից գեղեցիկ։ Հմայիչ տիկնիկներ։ Ինչքան գեղեցիկ էին ղազախ աղջիկները, աստված իմ...։ Տեսնելով գեղեցիկ եւ հմայիչ աղջիկներին՝ մի փոքր թեթեւացա։ Այդպիսի աղջիկների կողքին կանգնելիս մարմնիս մեջ հիվանդության տեղ չկար։ Եթե աղջիկների մասին մտածելիս մոռանամ անգլերենս եւ վիզան չստանամ, ահա այդ ժամանակ կլինի իսկական զվարճանքը։ Թեեւ փորձում էի չցույց տալ, բայց հազիվ էի կանգնում՝ դողալով Աստանայի ցրտից թեթեւ հագուստով։ Սկսեցի մտքումս վերհիշել եւ կրկնել հարցերը։ Թեեւ ուսանողները հերթով մտնում էին, հերթը կարծես չէր շարժվում։ Նրանց անուն առ անուն կանչում էին։ Մի անծանոթ, որ նոր էր եկել, անունը կանչելուն պես անմիջապես ներս մտավ։ «Ինչպիսի՜ հաջողակ մարդ», - մտածեցի ինքս ինձ։ «Ե՞րբ են ինձ կանչելու...»։
Գուցե եղանակը սկսեց մի փոքր տաքանալ, գուցե շուրջս գտնվող աղջիկների զանգակատու ծիծաղը սկսեց բուժիչ լինել, չգիտեմ, բայց մի քիչ անց սկսեցի ինձ ավելի լավ զգալ։ Ժամը 10-ի կողմերը վերջապես կանչեցին նաեւ իմ անունը։ Այսպիսով, ես մտա դեսպանատան միջանցք։ Այստեղ էլ կա հերթ։ Բայց ոչ դրսի պես, այստեղ բավականին տաք է։ Անվտանգության աշխատակիցները ուշադիր ստուգում են յուրաքանչյուր ուսանողի, նոր թողնում ներս։ Այսպիսի ստուգումներով հերթն ինչպե՞ս պետք է շարժվի։ Բայց անվտանգությունը միշտ առաջին տեղում է։ Մի պահ, ստուգումն անցնելուց հետո, ես քայլեցի ներքին բակով դեպի հաջորդ շենքը։ Մի քանի րոպեից հենց այս շենքի ներսում կորոշվի մեր ճակատագիրը...
