Ավելի քան երկու ամիս երեք վայրերում աշխատելուց եւ որոշակի գումար խնայելուց հետո ես սկսեցի մտածել ճանապարհորդելու մասին։ Իմ ամենամեծ երազանքը ԱՄՆ մայրաքաղաք Վաշինգտոնը տեսնելն էր։ Աշխատանքով զբաղված լինելու պատճառով ես բաց թողեցի հուլիսին եկեղեցու կազմակերպած «Church trip»-ը։ Օգոստոսի 20-ին մենք գնացինք Փենսիլվանիա նահանգի Լանկաստեր քաղաքի մոտակայքում գտնվող Dutch Country՝ գերմանացի անաբապտիստների բնակավայր, որոնց բոլորը «Amish people» են անվանում։ Սա ինձ ամենաշատը զարմացրեց։ Եթե մինչ այդ ինչ-որ մեկն ինձ ասեր. «21-րդ դարում, քաղաքակրթության կենտրոնում կա մի խումբ մարդկանց, ովքեր գիտակցաբար հրաժարվել են քաղաքակրթության բոլոր նվաճումներից եւ ապրում են միջնադարյան կենսակերպով», ես երբեք չէի հավատա... Բայց 2014 թվականի օգոստոսի 20-ին ես համոզվեցի, որ նման հրաշք գոյություն ունի։ Եվրոպայում Ռեֆորմացիայի եւ դրան հաջորդած դարաշրջաններում, երբ քրիստոնեական եկեղեցիների իշխանությունը հզոր էր, կրոնական ազատություն փնտրող մարդկանց առաջին ալիքը այստեղ է ժամանել 1715 թվականին։ Ընդհանուր առմամբ, Ամերիկան ինքնին հիմնադրվել է ազատություն փնտրող մարդկանց կողմից։ Մի խումբ մարդիկ, ովքեր չէին կարող հանդուրժել երկրում եկեղեցու խիստ իշխանությունը, 1620 թվականի գարնանը նստեցին «Mayflower» կոչվող նավը եւ Ատլանտյան օվկիանոսով ուղեւորվեցին դեպի արեւմուտք։ Մարդկանց մի խումբ, որին ժամանակակիցները հպարտությամբ հիշում են որպես «Pilgrim fathers», հիմք դրեց այսօրվա Ամերիկային։ Այստեղ բոլորի համար ապրելու հնարավորություն կա, բայց ինձ համար հարազատ հողը թանկ է...

Պիլգրիմ հայրերից հետո Եվրոպայի այլ երկրներից եւս սկսեցին գալ ազատություն փնտրող տարբեր խմբեր։ Հոլանդացիները, որոնք առաջին անգամ ոտք դրեցին այստեղ 1624 թվականին, հնդկացիներից մի փոքրիկ կղզի գնեցին՝ այսօրվա գումարով հաշված 24 դոլարով։ Նրանք նույնիսկ դա փողով չեն վճարել։ Փոխանակել են ուլունքների, ամանեղենի նման մանր-մունր իրերի հետ։ Եվ հենց այդ վայրում բարձրացավ մի քաղաք, որն այսօր իրավամբ կարելի է անվանել աշխարհի մայրաքաղաք։ Դա Նյու Յորքի սիրտը՝ Մանհեթեն կղզին էր։

Ինչ վերաբերում է անաբապտիստներին, ապա նրանց վիճակը նույնպես յուրահատուկ է։ Նրանց առաջին սերնդից ժառանգներ չեն մնացել, քանի որ նրանք բոլորը ասկետներ էին։ Ավելի ուշ նրանք թույլ տվեցին իրենց համայնքի անդամներին ամուսնանալ։ Միայն դրանից հետո նրանք սկսեցին բազմանալ։ Մինչ օրս նրանք կրում են միջնադարյան հագուստ եւ խուսափում են այլ մարդկանց հետ շփումներից։ Երբ մեր զբոսաշրջային խմբի ղեկավարը՝ Պրեսբիտերյան եկեղեցու օգնական հովիվ, նորվեգացի Գարրեզ Տոննենսենը եւ ես հիանում էինք նրանց բնակավայրերով, մենք պատահաբար տեսանք երկու անցնող «Amish» աղջիկների։ Ես վերցրեցի իմ տեսախցիկը՝ նկարելու եւ փորձելու նրանց հետ խոսել, եւ բղավեցի. «Excuse me, girls?», բայց նրանք, նույնիսկ լսելով ինձ, անտարբեր անցան։ Հովիվ Գարրեզն ասաց. «Նրանք ոչ ոքի հետ չեն խոսում»։ 14-15 տարեկան երկու աղջիկներ, որոնք քաղաքակիրթ միջավայրում կխաղային եւ կմրցակցեին միմյանց հետ, իմ աչքի առաջ երեւացին որպես մառախուղի մեջ մոլորված երկու ուրվական։ Այո, սա իսկապես զարմանալի իրավիճակ է։ Դուք հավանաբար չեք հավատա, եթե հիմա ասեմ, որ նրանք հրաժարվել են մեր օգտագործած բոլոր նվաճումներից։ Ժամացույց, ամուսնական մատանի, փողկապ, նորաձեւ հագուստ՝ նրանք ամեն ինչից հրաժարվել են։ Նրանք մեքենա չեն վարում, չեն օգտագործում որեւէ էլեկտրատեխնիկա, նույնիսկ էլեկտրական լույս։ Ամեն ինչ անում են ձեռքով։ Նույնիսկ ջուրը հորից են քաշում։ Ամերիկայում նրանցից հարուստ մարդիկ չկան։ Ինչպե՞ս կարող են հարուստ չլինել, եթե աշխատասեր են եւ ավելորդ ծախսեր չունեն։ Երբ նրանք հարսանիք են անում, հրավիրում են համայնքի բոլոր անդամներին եւ առատ սեղան գցում։ Այս առումով նրանք մի փոքր նման են ղազախներին։ Բայց միեւնույն է, իմ միտքը չկարողացավ ընդունել նրանց կենսակերպը։ Մարդկանց խոսքով՝ նրանք ունեն իրենց սեփական դպրոցները, որտեղ սովորում են միայն թվաբանության հիմունքներ, անգլերեն, գերմաներեն եւ հին գերմաներեն։ Թեեւ ապրում են Ամերիկայում, նրանք խոսում են իրենց գերմաներենով։ Նրանց օրը սկսվում է առավոտյան եկեղեցում հին գերմաներենով աղոթելով։ Նման տարբեր կրոնական փոքրամասնություններ կարելի է հանդիպել աշխարհի յուրաքանչյուր անկյունում։ Օրինակ՝ Հայաստանի «Մոլոկանները», Ռուսաստանից վտարված «Հին հավատացյալները» եւ այլն։ Սրան կարելի է ավելացնել նաեւ Հունաստանի վանքերի բնակիչներին։ Նրանց նայելիս ակամայից հիշում ես մորուքավոր ծերունու խոսքերը, որ «կրոնը մարդկային միտքը թունավորող ափիոն է»։ Այո, Կարլ Մարքսը, այնուամենայնիվ, ճիշտ էր...

Վաշինգտոնը, որին երազում էի տեսնել մանկուց, տեսա 2014 թվականի սեպտեմբերի 2-ին։ Ամենահետաքրքիրն այն է, որ չգիտեմ ինչու, բայց 11 տարի երազում էի տեսնել այս քաղաքը։ Երազանքները վաղ թե ուշ իրականանում են։ Պարզապես պետք չէ հրաժարվել երազանքից։ Follow your dreams. They know the right way!

Նյու Յորքով էլ մի քիչ շրջեցի։ Բայց այն ամբողջությամբ տեսնելու համար ժամանակ է պետք։ Սեպտեմբերի 28-ին Ջոն Ֆ. Քենեդու օդանավակայանից թռա Միլան։ Միլանից եկա Մոսկվա, մեկ օր մնացի եղբորս տանը եւ նստեցի գնացք։ Փետրվարի 4-ին հասա Ակտոբե։ Գնացքից իջնելիս հայրս կանգնած էր դիմացս եւ սպասում էր ինձ...