Ամերիկա... Ամեն անգամ, երբ լսում եմ այս բառը, լինի դա պրոֆեսորի դասախոսությանը նստած, առավոտյան նորությունները դիտելիս, թե պարզապես ընկերներիս հետ զրուցելիս, դեմքիս ժպիտ է հայտնվում, հոգուս ամենանուրբ լարերն են շոշափվում, որովհետեւ այս բառը ինձ մոտ ասոցացվում է իմ ուսանողական կյանքի ամենալավ արձակուրդների հետ՝ 2015 եւ 2017 թվականների ամառները։ Հենց սա է, որ ինձ համար առանձնահատուկ կերպով կհիշվի «ուսանող» կարգավիճակը, եւ ինչի համար ես մինչեւ կյանքիս վերջ երախտապարտ կլինեմ ծնողներիս՝ ինձ տրված այս անգին փորձի համար, այն անվախության համար, որով նրանք ինձ՝ 19-ամյա աղջկան, ընտանիքի ամենափոքր երեխային, երկար ժամանակով բաց թողեցին յոթ սարի հետեւ։

Եվ այսպես, չնայած այն հանգամանքին, որ այս անգամ ես ծրագրին մասնակցում էի ոչ առաջին անգամ, սպասելիքներն ու առաջիկա ամառվա հանդեպ ակնկալիքները ոչ պակաս էին... չխոսելով արդեն J1 վիզա ստանալու համար հյուպատոսությունում հերթական հարցազրույցի ժամանակ ունեցած հուզմունքի մասին։

Եվ ահա, փաստաթղթերը հավաքված են, ճամպրուկները՝ փաթեթավորված, վիզան՝ ստացված, եւ վուալյա։ Իմ առջեւ կրկին իր դռներն է բացում մեկ այլ մայրցամաք, մեկ այլ աշխարհ։ Այստեղ ամեն ինչ այլ է՝ սկսած մետրոյի աշխատակիցներից, որոնց հետ դու առաջին հերթին բախվում ես օդանավակայանից քաղաք հասնելու նպատակով։ Իմ դեպքում դա մի երիտասարդ էր, ով մի քանի րոպե ծախսեց, որպեսզի օգնի ինձ գնել երթեւեկության քարտ, քարտեզի վրա ցույց տալ ինձ անհրաժեշտ կետ հասնելու ամենակարճ ճանապարհը։ (Ի դեպ, կյանքումս առաջին անգամ մետրոյով ես երթեւեկել եմ ուսմանս առաջին կուրսում Ալմաթիում, այն ժամանակ եւ մինչ օրս այն ներառում է 10-15 կայարան։ Նյու Յորքի մետրոպոլիտենում այդ նույն կայարանների քանակը հասնում է 500-ի։ Տարբերությունը տպավորիչ է, չէ՞)։ Եվ այս ամբողջ ընթացքում ես նրա դեմքին չնկատեցի չարության կամ դժգոհության ոչ մի նշույլ, չէ՞ որ օրական նրան դիմում են հարյուրավոր, գուցե նույնիսկ հազարավոր նման մարդիկ։ Եթե արդեն շոշափեցի օդանավակայանի թեման, ապա չի կարելի չհիշատակել Նյու Յորքում մաքսային հսկողության հերթի մասին։ Վստահ եմ, աշխարհի բոլոր դամբարանների հերթերը միասին վերցրած չեն համեմատվի այն հերթի հետ, որը տեսա ես։ Այս առումով Ամերիկայում մարդիկ շատ համբերատար են եւ կարգապահ, ոչ մեկի մտքով չի անցնում ավելի արագ, առանց հերթի անցնել հսկողությունը, ինչ-որ կերպ շրջանցել առջեւում կանգնած մարդուն եւ այլն։

Հասնելով Նյու Յորքի սրտին՝ Մանհեթեն, ես հանդիպեցի ընկերներիս հետ, եւ մենք ուղղվեցինք ուր աչքներս կտրի՝ ժամանակ անցկացնելու մինչեւ մեր փոքրիկ քաղաքներ մեկնող առավոտյան չվերթը։ Ճանապարհին մենք հանդիպեցինք մի տղայի՝ 20-22 տարեկան։ Հիմա էլ հիշում եմ, նրա անունը Շազամ էր, ուսին կախված էր կիթառ։ Եվ նույնքան հստակ հիշում եմ ընկերուհուս անհաջող կատակը. «Իսկ դու երեւի բոլոր երգերը անգիր գիտե՞ս»։ Շազամը բավականին տաղանդավոր, ականջին հաճելի երգիչ դուրս եկավ։ Նրա կիթառի հնչյունների ներքո մենք անցանք հսկայական քանակությամբ փողոցներ, որոնք այնքան նման էին իրար, որ տպավորություն էր ստեղծվում, թե մենք կանգնած ենք նույն տեղում, իսկ ոտքերը իրենք են քայլում. զրուցեցինք տարբեր թեմաներով, իհարկե, շոշափելով նաեւ քաղաքականությունը եւ Նահանգների նոր նախագահին։ Վրա հասավ առավոտը, եւ ժամանակն էր հրաժեշտ տալ բոլորին եւ ուղղվել դեպի իմ քաղաք։ Օուշեն քաղաք։

Օուշեն սիթին ինձ այնքան էլ հյուրընկալ չդիմավորեց։ Անձրեւ, խոնավություն, ամպամածություն՝ այս ամենը ակնթարթորեն ինձ մտքերով հետ տարավ դեպի տաք, արեւոտ Ալմաթի։ Բայց գլխիս վրայի ամպերը ցրվեցին, հենց որ ես եկա իմ աշխատավայր։ Ինձ դիմավորեցին այնպես, ինչպես մեզ մոտ խնամիներին չեն դիմավորում։ Կերակրեցին-խմեցրին, հարցրին երկու տարվա բացակայությանս ընթացքում կյանքումս տեղի ունեցած բոլոր փոփոխությունների մասին եւ թույլ տվեցին հաջորդ օրվանից անցնել աշխատանքի։ Ես աշխատում էի թայլանդական ռեստորանում որպես խոհարար։ «Անգիր» իմանալով ամբողջ մենյուն, յուրաքանչյուր ուտեստի բաղադրիչները, ինձ համար դժվար չէր կատարել ցանկացած բարդության պատվեր։ Բայց ես հասկացա, որ դրանից ձանձրացել եմ։ Ես ձանձրացել էի թայլանդական միջավայրից, թայլանդական խոսքից (իսկ այն գերակշռում էր), պատրաստելուց եւ այլն։ Չէին ձանձրացրել միայն շեֆի կողմից ամեն օր թարմացվող հյուրասիրությունները՝ տնական պաղպաղակի, թայլանդական քաղցրավենիքի, բարբեքյուի տեսքով։ Չնայած նրան, որ ես նրանց մոտ աշխատում էի երկրորդ տարին անընդմեջ, ժամանելուց մեկուկես ամիս անց ես որոշեցի հեռանալ, տեղափոխվեցի հարեւան քաղաք, եւ կյանքը սկսեց խաղալ նոր գույներով։

Ռեհոբոթ բիչը հավաքեց իմ բոլոր մտքերը եւ ինձ բերեց ամերիկյան «Քրաբի Դիքս» ռեստորան։ Այստեղ ես հոսթես էի, համատեղությամբ՝ հագուստի եւ հուշանվերների վաճառող-գանձապահ։ Նրանց համար, ովքեր չգիտեն, հոսթեսը ռեստորանում հյուրերին դիմավորող եւ նստեցնող դեմքն է։ Բայց իմ գործառույթները դրանով չէին սահմանափակվում, ամրագրումների գրանցումը, զանգերի ընդունումը՝ ամեն ինչ իմ ուսերին էր։ Բարեբախտաբար, կողքիս կային գործընկերներ, որոնք ցանկացած պահի օգնության էին հասնում դեմքներին քաղցր ժպիտով։ Ամերիկացիները գովեստի հարցում ժլատ չեն, իմ յուրաքանչյուր հաջող քայլը դիմավորվում էր մենեջեր Դեբիի բացականչություններով. «You did great job today, Saya! (Դու հիանալի աշխատեցիր այսօր, Սայա)»։ Սա ինձ ավելի էր մոտիվացնում իմ պարտականությունները անթերի կատարելու համար, ես իմ աշխատանքին տրվում էի 150%-ով, փոխարենը ստանալով հավատարիմ ընկերներ, հարգանք եւ սեր։ Սկզբում ես ամաչում էի հեռախոսով խոսել, վախենում էի ընդունել հյուրերի զանգերը, չէ՞ որ «Hi, it’s Saya talking. How can I help you? (Բարեւ, խոսում է Սայան, ինչո՞վ կարող եմ Ձեզ օգնել)»-ից հետո հետեւում է հարցերի մի անծայրածիր ծով, որոնց պատասխանները ժամանակի ընթացքում ես գտա... Իմ աղջիկներ Սառան, Էմման եւ Ջենիֆերը օգնեցին հաղթահարել բոլոր պատնեշները, օգնեցին ինձ դառնալ ավելի վստահ, քաղաքավարի, ժպտերես։ Մեզ մոտ չէ՞ որ ինչպե՞ս է։ Եթե դու ժպտում ես բոլորին անխտիր, քեզ հազիվ թե նորմալ մարդու տեղ դնեն, չէ՞։ Իսկ այնտեղ ժպտալը պարտականություն է։ Ժպիտից աշխարհը կպայծառանա՝ սրան են հետեւում իսկական ամերիկացիները։ Պարզ օրինակ բերեմ. եթե խանութում հայացքդ պատահաբար ընկնի անծանոթ մարդու վրա, նա անպայման կհարցնի. «Բարեւ, ո՞նց ես»։ Այս թեմայի շուրջ մենք նույնպես սիրում էինք բանավիճել աշխատավայրում։ Տեղի բնակիչները զարմանում էին նրանից, որ մեր երկրում ընդունված չէ բարեւել անծանոթ մարդկանց։

Մի անգամ, գանձարկղի մոտ սպասարկելով մի հաճախորդի, մենք զրուցեցինք, ես օգնեցի նրան հագուստ ընտրել, պարզվեց՝ նա Կալիֆորնիայից է, եկել էր մեր լողափ՝ մեկշաբաթյա ընտանեկան արձակուրդի։ Ես չէի նկատել նրա կողքին կանգնած նրա դստերը, նա այնքան մանրանկարչական էր, դե, տիկնիկ։ Փոքրիկ հրեշտակը՝ ալիքավոր մուգ մազերով, բալի պես աչքերով եւ զանգակատուն ձայնով վազեց ինձ մոտ, ամուր գրկեց եւ ասաց. «Thank you so much! Bye!»։ Դուռը փակվեց՝ ես արցունք թափեցի։ Ասել, որ ինձ հաճելի էր՝ ոչինչ չասել է։ Փոքրիկներից երախտագիտության խոսքեր լսելը կրկնակի հաճելի է։

Ամեն առավոտ ես արթնանում էի հսկայական ոգեւորությամբ, վազում էի աշխատանքի եւ քնում էի իմ սիրելի կոլեկտիվ վերադառնալու մտքով։ Աշխատանքը տնիցս երկու քայլ հեռավորության վրա էր, ուստի քաղաքում տեղաշարժվելու հետ կապված խնդիրներ չտեսա։ Ժամանակ առ ժամանակ, գնումներ կատարելու դուրս գալիս, օգտվում էի հասարակական տրանսպորտից՝ ավտոբուսներից։ Ղեկին հիմնականում նստած էին 60-70 տարեկան տարեց վարորդներ, ինչը ինձ համար ծայրահեղ անսովոր էր։

Եթե մի փոքր խորանանք գնումների թեմայի մեջ, ապա Ամերիկայում նույնիսկ սպասուհին կարող է իրեն թույլ տալ Michael Cors-ի պայուսակ, MAC-ի կոսմետիկա եւ Nike-ի մարզակոշիկներ։ Ռեստորանի իմ գործընկերներից մեկը մի անգամ ասաց ինձ, որ այցելել է Ամերիկայի 50 նահանգներից 42-ը։ Հաշվի առնելով, որ նրա եկամուտը հազիվ է տարբերվում նվազագույնից, կարծում եմ, որ դա շատ էլ լավ է։

Այդպես էլ աշունը մոտեցավ աննկատ։ Իմ վերջին աշխատանքային օրը։ Անձրեւ եկավ։ Այո, նորից անձրեւ։ Ես աշխատանքի տարա հսկայական տորթ, հյուրասիրեցի իմ բոլոր մենեջերներին, հոսթեսներին, մատուցողներին։ Լսեցի հսկայական քանակությամբ հաճելի խոսքեր, փորձում էի զսպել ինձ, որպեսզի հենց այնտեղ չարտասվեմ։ Հավաքելով ամբողջ կամքս բռունցքի մեջ՝ ձեւացնում էի, որ այս օրվա մեջ ոչ մի առանձնահատուկ բան չկա. սովորական աշխատանքային օր, սովորական եռուզեռ, սովորական հյուրեր, սովորական ես... Ավաղ, կամքս հերիքեց միայն ռեստորանի դարպասին։ Եվ այստեղ Օստապին տարան։ Ես չէի կարողանում կանգնեցնել արցունքներս, դրանք հոսում էին անձրեւի եւ ականջակալներիս երաժշտության ռիթմով։ Մխիթարում էր միայն մի միտք. «Ո՞վ ասաց քեզ, որ դու վերջին անգամ ես տեսնում այս մարդկանց։ Կգաս էլի, եւ ոչ մեկ անգամ»։

Առջեւում կես ամիս հանգիստ է՝ Ամերիկայի բացահայտումը արեւմտյան կողմից։ Երեւի, գոնե դրա համար արժեր ամբողջ ամառ անդադար աշխատել։ Ֆիլադելֆիա, Նիագարայի ջրվեժ, Մեծ կիրճ, Սան Ֆրանցիսկո, Լոս Անջելես, Սանտա Բարբարա, Լաս Վեգաս, Նյու Յորք՝ ամեն ինչ, ինչ ես բախտ ունեցա տեսնել սեփական աչքերով այս ամառ։ Տեսնելով Նիագարայի ջրվեժը՝ հիշեցի տասը տարի առաջվա աշխարհագրության դասը դպրոցական նստարանին։ Այս բնական ստեղծագործության մասշտաբներից եւ գեղեցկությունից տպավորված երեխան հիմա կանգնած էր հենց դրա դիմաց՝ չհավատալով իր աչքերին, չհավատալով իր ականջներին, որոնք լսում էին ջրի այս ուժը։

Յուրաքանչյուր քաղաք տպավորեց յուրովի, իհարկե, առանց թերությունների, առանց մեդալի հակառակ կողմի չեղավ։ Բայց ո՞ւմ/ինչի մոտ այն չի լինում, չէ՞։ Այդ պատճառով իմ հիշողության մեջ պահպանվեց միայն ամեն ինչ բարի, դրական, վառ։