Ուսանողական փոխանակման ծրագիրը կրթական հաստատությունների միջեւ ուսանողների փոխանակման մասին պայմանավորվածություն է։ Նրանց համար, ովքեր առաջին անգամ են լսում այս մասին, դա կարող է չափազանց անսովոր հնչել եւ նույնիսկ մի փոքր վախ առաջացնել, բայց հիմա մենք կհասկանանք, թե ինչու դա չպետք է վախեցնի, այլ միայն ձգի։

Ուսանողական փոխանակման ծրագրերը ժամանակակից աշխարհում լայնորեն տարածվում են եւ հանդիսանում են բազմաթիվ երկրների ու կրոնների միավորման հիմնադիրները։ Բացարձակապես տարբեր մարդիկ, որոնք մեծացել են յուրահատուկ դաստիարակությամբ եւ աշխարհայացքով, որը հիմնված է հարազատ եզերքի ավանդույթների հետ շփման վրա, հավաքվում են մեկ կետում՝ կրթություն։

Նմանատիպ ծրագրերը հասանելի են յուրաքանչյուրին՝ կախված նրանից, թե որքան ջանք կգործադրի նա դրա համար։ Սա «այլ» աշխարհում հայտնվելու եւ կյանքը գլխիվայր շրջելու եզակի հնարավորություն է։

Դիտարկենք մի փոքրիկ մանրանկար՝ մարդ, ով ստացել է իր երջանիկ տոմսը։ Թռչելով այլ երկիր՝ ամեն ինչ սկսվում է օդանավակայանից։ Նա դուրս է գալիս ինքնաթիռից եւ հայտնվում չափազանց անսովոր պայմաններում, ինչը, ի դեպ, նպաստում է նրա ներքին սահմանների զարգացմանը։ Տաքսի դեպի բնակության վայր, իսկ ճանապարհին՝ մեքենայի պատուհանից երեւացող բազմաթիվ բնապատկերներ, բացարձակապես անսովոր։ Անսովոր տներ, մեքենաներ, մարդկանց հագուստ՝ զարմացնում է բացարձակապես ամեն ինչ։ Նոր երկրում գեղագիտության իր հասկացությունն է՝ մշակութային պլանն ուսումնասիրելը ոչ պակաս կարեւոր է։ Զրույցի մեջ մարդիկ իրենց բոլորովին այլ կերպ են պահում, այլ թեմաներ, այլ հարցեր։ Հասարակությունը կրում է իր յուրահատուկ կանոնները։ Բազմաթիվ նոր ծանոթություններ ստիպում են նորից ու նորից մտածել՝ որքան տարբեր են բոլորը։ Բայց ահա գալիս է այն պահը, որը միավորում է բոլորին՝ կրթությունը։

Որքա՞ն նոր գիտելիք կարելի է ստանալ փոխանակման ուսուցման ծրագրի միջոցով։ Անսահման։ Մեկ տարի այլ երկրում ապրելը մարդուն թույլ է տալիս ոչ միայն բարելավել իր լեզվական գիտելիքներն ու հնարավորությունները, այլեւ վերանայել իր հայացքները հասարակության, գեղագիտության, ավանդույթների, գիտության եւ նույնիսկ կենցաղային սովորությունների վերաբերյալ։

Չեմ մոռանա նշել այս տեսակի ուսուցման ոչ պակաս կարեւոր կողմի մասին՝ կարիերայի աճը։ Այլ երկրում զարգացումը հնարավորություն է տալիս ստանալ անհատական գիտելիքներ։ Մեր հրաշալի մոլորակի յուրաքանչյուր անկյունում կան տարբեր հայացքներ նույնիսկ այն մասին, թե ինչպես պատրաստել հաց։ Աշխատանքի հետ ամեն ինչ ճիշտ նույնն է։ Յուրաքանչյուր մարդ իր ուղղության մեջ ժամանակի ընթացքում գտնում է «իր» աշխատանքի տեսակը՝ հիմնված իր անձնական՝ աշխատանքային եւ կյանքի փորձի վրա։ Հնարավորություն ծանոթանալու իր գործի վարպետների հետ, ովքեր գտել են իրենց կոչումը քեզ նման ուղղության մեջ եւ փոխանակվել փորձով։ Սա իրական ոսկի է։ Կլանելով գիտելիքները՝ մարդը ծաղկում է ծառի պես։ Ոմանք՝ սակուրայի պես։ Երկար փնտրում են իրենց ուղին եւ մի պահ տարածվում նուրբ վարդագույն թերթիկներով։ Արդյունքում՝ մարդը սիրահարվում է իր գործին։ Անսովոր միջավայրում, որը ստիպում է մարդուն դուրս գալ իր հարմարավետության գոտուց, կարելի է նույնիսկ վերանայել աշխատանքի հանդեպ հայացքները եւ այն բոլորովին այլ կերպ հասկանալ։

Իմ քաղաքում բազմաթիվ մարդիկ կան, ովքեր ընտրել են ուսուցման այս տեսակը։ Նրանց ուղուն նայելը ոչ պակաս հետաքրքիր է։ Նրանց օգնելը ճանաչել եւ ըմբռնել մեր կյանքի կառուցվածքը նման է երեխային բացատրելուն, թե ինչու է երկինքը կապույտ։ Նրանց ուղին բարդ է, բայց խելահեղ հետաքրքիր։ Արկած՝ ինչպես մանկական հեքիաթից։ Նրանց ուղեկցում են ոչ միայն զարգացման գեղագիտական պահերը, այլ երբեմն նաեւ անհարմար զվարճալի պատմություններ։ Պատմե՞մ։

Իմ ծանոթներից մեկը, ով Կանադայից եկել էր իմ հարազատ քաղաք, իմ ընկերակցությամբ զննում էր մոտակա «Սվիյաժսկ» քաղաքը։ Նա այցելեց բազմաթիվ տեսարժան վայրեր, արեց մի քանի գեղեցիկ լուսանկար եւ մտավ մի բան ուտելու։ Ես նրան տարա իսկական «ռուսական խոհանոցի» սրճարան։ Նա ընտրեց միայն այն բանի հիման վրա, թե որ անունն էր ավելի զվարճալի հնչում։ Մենք կանգ առանք օկրոշկայի վրա։ Ես չկարողացա զսպել ինձ նրան խորհուրդ տալու մտքից՝ որպես երկրորդ ուտեստ վերցնել օլիվյե։ Պետք էր տեսնել նրա դեմքի արտահայտությունը, երբ նրան բերեցին նույն բանը՝ ափսեներից մեկի մեջ կվաս ավելացված։ Մեկ ժամվա ընթացքում մենք բուռն քննարկում էինք եւ կառուցում գրեթե համաշխարհային տեսություններ այն մասին, թե ինչպես օլիվյեն վերածվեց առանձին ուտեստի։ Ռուսաստանում ապրելու ընթացքում նա չէր դադարում զարմանալ մեր ավանդույթներից, էլ չեմ խոսում այն դարձվածքների մասին, որոնք հասկանալի են միայն ռուս մարդկանց։ Բայց ժամանակի ընթացքում նրա խոսքը դարձավ մերինից անտարբերելի, եւ նրան նույնիսկ հաջողվեց պարզել գաղտնիքը՝ ովքե՞ր են ռուսները։

Այժմ ժամանակն է անցնել իմ մասին զրույցին։ Անունս Կամիլա է, եւ իմ կյանքում ես ավանդույթներն ուսումնասիրում եմ ոչ միայն օտարերկրյա գրականության օգնությամբ, այլեւ բոլորովին նոր մեթոդով։ Ես աշխատում եմ մանկական ճամբարներում՝ չինարեն եւ անգլերեն լեզվի ու մշակույթի ուղղություններով։ Ես ոչ միայն երեխաներին ծանոթացնում եմ տարբեր երկրների լեզվական առանձնահատկություններին, այլեւ անմիջականորեն շփվում եմ կրողների հետ։ Նրանք պատմում են բազմաթիվ պատմություններ, իրենց հարազատ եզերքի յուրահատուկ առանձնահատկություններ եւ իրենք են ծանոթանում մերինների հետ։ Երեխաներն էլ, իրենց հերթին, ոչ պակաս հետաքրքրությամբ զննում են այլ երկրներ, կարծես հայտնվելով դրանցում։ Մենք՝ իմ թիմի հետ, վստահորեն վերստեղծում ենք այլ աշխարհի պատկերը՝ երեխաներին ընկղմելով հեքիաթի մեջ։

Նման ուղղությամբ աշխատելու ընթացքում ես բազմիցս մտածել եմ՝ իսկ ինչպիսի՞ն է իրականում հայտնվել նման մթնոլորտում, կարծես ինքս երեխա լինեմ։ Բազմաթիվ մտքերից հետո իմ գլխում նկարվեց մի պատկեր, եւ ես վստահորեն որոշեցի, որ նման ուսուցման ծրագիրն իսկապես հետաքրքիր է ինձ եւ համապատասխանում է։

Ինձ համար նոր հասարակության եւ մշակույթի հետ ծանոթանալը թույլ կտա ինձ առաջին հերթին ինքնազարգանալ։ Այն երկրում ապրելն ու աճելը, որի լեզուն եւ մշակույթը ինձ հետաքրքիր են, լավագույն պրակտիկան է եւ ինքս ինձ ու իմ հմտությունները կատարելագործելու երաշխիքը։ Մշակույթի եւ հասարակության հետ ծանոթանալը թույլ կտա ինձ ժամանակն անցկացնել օգտակար եւ հետաքրքիր։ Մտահորիզոնի ընդլայնումը կօգնի ինձ փոփոխություններ մտցնել եւ նպաստել իմ երկրում ինտերնացիոնալության զարգացմանը։ Ներքին կարծրատիպերի քանդում, նախաձեռնողականություն, սոցիալական աճ եւ շատ ավելին։ Ես այս ամենը կմիավորեի մեկ ոսկե բառի տակ՝ փորձ։ Իրադարձությունները, հույզերը, որոնք ես կապրեմ եւ կթողնեմ ուսերիս հետեւում, ապագայում ինձ հնարավորություն կտան գտնել իմ կյանքի նոր կողմը։

Ես լի եմ լիցքով, որը կօգնի ինձ հասնել հաջողության։ Մի շարժիչ, որն ամբողջ կյանքում մղում է ինձ առաջ շարժվել եւ չկանգնել ոչ մի դժվարության առջեւ։

Ծրագրին մասնակցելը կօգնի ինձ ապագայում զարգանալ նաեւ իմ գործում։ Ես սովորում եմ «Գովազդ եւ հասարակայնության հետ կապեր» պրոֆիլով։ Զանգվածային լրատվամիջոցների ուղղությամբ գործունեությունը պատասխանատվության բեռ է կրում այն բանի համար, թե ինչ ես դու ներկայացնում հասարակությանը։ Տարբեր շրջանակների բազմաթիվ անձանց հետ հաղորդակցությունը՝ ամենափոքրից մինչեւ հասուն, սովորեցնում է աշխատել մարդկանց հետ։ Կարեւոր է ոչ միայն ճիշտ ընտրել բառերը, այլեւ ինքնադրսեւորվել որպես լավ զրուցակից։ Ուսանողական փոխանակման ծրագիրը կօգնի ինձ ավելի լավ ճանաչել այլ երկրի հասարակական կառուցվածքի առանձնահատկությունները եւ ծանոթանալ զարմանալի մարդկանց հետ։ Այս գիտելիքները կօգնեն ինձ այլ կերպ նայել այն բանին, թե ինչպես է աշխատում այն նույն սարդոստայնը, որը ընկած է մարդկանց միջեւ։

Լեզվական ուղղվածության ճամբարում աշխատանքը ինքնին ենթադրում է լեզուների եւ դրանց առանձնահատկությունների ուսումնասիրության կարեւորությունը։ Գիտե՞ք, մի երեխա մի անգամ ինձ հարցրեց, թե ինչու են Չինաստանում այդքան կարեւոր վիշապները։ Լեգենդները, որոնք ես պատմեցի նրան, ստիպեցին երեխային լսել աչքերում փայլով։ Եվ գիտե՞ք ինչ ասաց նա հետո։ Ես շատ եմ ուզում այնտեղ լինել, տաճարներ, որտեղ նրանք ժամանակին ապրել են։

Ուսանողական փոխանակման ծրագրերը ակտիվորեն զարգանում են, եւ թվում է, թե սա արդեն լիովին ձեւավորված համակարգ է։ Բայց ես դրան կավելացնեի մի բան, որը բացարձակապես յուրահատուկ է։ Իմ կարծիքով, հետաքրքիր կլիներ ստեղծել ոչ թե պարզապես ուսանողների փոխանակման կառուցվածք, այլ ստեղծել համալսարան, որը կազմված կլիներ աշխարհի յուրաքանչյուր երկրի խմբերից։ Պատկերացրեք, թե ինչ փորձ կստանար յուրաքանչյուր ուսանող՝ մեկ տարվա ընթացքում ծանոթանալով ամբողջ աշխարհի հետ։ Յուրաքանչյուր երկրից անհատների փորձի, տեղեկատվության եւ ժառանգության փոխանակումը թույլ կտար աշխարհին նայել նորովի։

Ես սոցիալական հարցում անցկացրեցի ծանոթ մարդկանց շրջանում, եւ նրանց կարծիքները բաժանվեցին։ Ոմանք ասացին, որ այս գաղափարը թույլ կտար ամբողջ մոլորակին սոցիալապես զարգանալ եւ հնարավոր է միավորել ամբողջ աշխարհը։ Նման զարգացումը, նրանց կարծիքով, կազդեր ոչ միայն մարդկանց սոցիալական աճի վրա, այլեւ խթան կհանդիսանար ժամանակակից աշխարհում գիտության զարգացմանը՝ բացարձակապես տարբեր հայացքների բախման ազդեցության տակ։ Մյուսները, սակայն, այս գաղափարին վերաբերվեցին թեթեւակի թերահավատորեն՝ հիմնավորելով դա հասարակության տարբեր շրջանակների միջեւ թյուրիմացության վախով։ Չէ՞ որ նրանք մեծացել են բոլորովին տարբեր կենսակերպով, ինչպե՞ս կարելի է նրանց հավաքել մեկ տեղում՝ առանց վախի, որ նրանք կմնան իրենց խմբերում։ Ես պատկանում եմ առաջին խմբին եւ ինքս էլ հաճույքով կմասնակցեի նման ծրագրի։

Ամփոփելով վերոգրյալը եւ այսօրվա պատմության բոլոր թեմաները գծելով մեկ շրջանակի մեջ՝ ուսանողական փոխանակման ծրագրերը եզակի հնարավորություն են ոչ միայն մարդու, այլեւ ամբողջ աշխարհի համար։ Աշխարհը ծաղկում է, երբ հայացքները բախվում են, եւ ես չէի հրաժարվի իմ կողմից նպաստել դրան։

Ուսուցման նման ուղղությունը աճելու եւ զարգանալու տեղ ունի։ Համադրելով ամբողջ աշխարհի գիտելիքները՝ մենք ընդլայնում ենք մեր սեփական հնարավորությունները։ Եվ հնարավոր է, 20 կամ 50 տարի անց սա կդառնա սովորական երեւույթ, եւ յուրաքանչյուր երկրում բնիկ բնակչության տոկոսը զգալիորեն կնվազի, քանի որ ամբողջ աշխարհը կպտտվի մեկ պտույտի մեջ՝ բոլորը միասին ստեղծելով յուրահատուկ համակարգ՝ մեր Երկիր մոլորակի համակարգը։