«Եթե ուզում ես փոխել աշխարհը, սկսիր ինքդ քեզանից»

Մ. Գանդի

Յուրաքանչյուր մարդ միշտ ձգտում է լինել ավելի լավը, ավելի ուժեղը, ավելի երիտասարդը, ավելի գեղեցիկը։ Նա ցանկանում է փոխել ինքն իրեն, իր շրջապատը եւ իր կյանքը դեպի լավը, որքան հնարավոր է։ Օրինակ՝ մարդիկ միշտ ձգտում են ավելի բարձր պաշտոնի, ցանկանում են ավելի շատ աշխատավարձ ստանալ, եւ նույնիսկ եթե իրենց բջջային հեռախոսը հնացած չէ, ամեն տարի փորձում են նոր մոդել գնել։

Ես էլ էի այդ բազմության մի մասը։ Ես էլ էի փնտրում հնարավորություններ, որոնք իմ ունեցած ռեսուրսներով կդառնային իմ կյանքի սնունդը, թարմ գաղափարներ կբերեին եւ, ամենակարեւորը, կփոխեին իմ հայացքը կյանքին ավելի լայն անկյան տակ։ Այդ պատճառով էլ 2021 թվականի հոկտեմբերի 9-ին, ուսանողական կյանքիս առաջին բանավեճի մրցաշարից վերադառնալիս, հանդիպեցի Work and Travel ծրագրի այդ տարվա շրջանավարտին եւ որոշեցի մեծ քայլ կատարել։ Իսկ մայրիկիս համոզելը, ով չէր ուզում իր միակ դստերը նույնիսկ Ալմաթի ուղարկել սովորելու, էլ չեմ ասում ձյունառատ Կարագանդա, մեկ շաբաթ ժամանակ խլեց։ Երբ այս նպատակն էլ իրականացավ, Այաուլիմը, թեւերը ծալած, սկսեց առաջին քայլից՝ անձնագիր պատրաստելուց...

Ծրագրին դիմելիս եւ նույնիսկ վիզա ստանալիս ես չէի հավատում, որ կգնամ ԱՄՆ եւ կտեսնեմ այդ վայրը։ Ինձ համար՝ մի հասարակ գյուղի հասարակ աղջկա համար, որի ընտանիքում դեռ ոչ ոք արտասահման չէր տեսել, սա բացարձակապես անհնարին երազանք էր։ Գնալու առաջին պատճառս այն էր, որ ուզում էի ինքս ինձ ապացուցել, որ արտասահման մեկնելը հնարավոր է։ Ես շատ երազանքներ ունեմ, օրինակ՝ մայրիկիս ցույց տալ աշխարհի բոլոր լավագույն բաները, եւ որպեսզի հավատամ այդ երազանքի իրականացմանը, ես նախ պետք է ինքս արտասահման մեկնեի։ Երկրորդ՝ ես երազում էի ծանոթանալ մարդկանց հետ, ովքեր կյանքին նայում են բոլորովին այլ պրիզմայով։ Նրանց գիտակցությունը աչքերը բացելուց ի վեր դաստիարակվել է այլ մենթալիտետում, այլ հասարակության եւ միջավայրի մեջ։ Մտածեք միայն, մեզ համար նոր մարդկանց մոտ ընկերության արժեքի իմաստը, որին մենք սովոր ենք, բոլորովին այլ է։ Նրանց սնվելու էթիկետը եւ նույնիսկ ողջունելու էթիկետը բոլորովին այլ են։ Զգացողություն է, կարծես ընկել ես մեկ այլ աշխարհ։ Նրանց հետ շփվելիս նկատում ես, թե ինչպես են նրանք նայում յուրաքանչյուր մանրուքի, գուցե այն, ինչ քեզ համար անկարեւոր է, նրանց համար հավասար է ամբողջ աշխարհին։ Նման հազարավոր հարցեր իմ գիտակցությանը հանգիստ չէին տալիս։ Ես այնքան էի կարոտել այդ աշխարհը, որ ինձ մոտ սովորություն դարձավ մտքումս պատկերացնել, թե ինչպես կարձագանքեր այլ մենթալիտետում մեծացած մարդը իմ կյանքում տեղի ունեցող յուրաքանչյուր իրավիճակին։ (Գուցե սա՞ է վիզուալիզացիան։)

Ինչ վերաբերում է իմ կառուցվող կարիերային, ապա նոր ծանոթությունները եւ ընկերությունը, նույնիսկ նոր վայրը, ինձ համար անվերջ փորձ էին թվում, որը այս ծրագիրը կտար ապագայում ինձ հանդիպող տարբեր բնավորություն ունեցող աշակերտներին ուսուցանելու եւ ճանաչելու համար։ Որքան շատ վայրեր այցելեմ եւ որքան շատ փորձեմ ճանաչել մարդկանց, այնքան ինձ համար ավելի հեշտ կլինի ճանաչել եւ ուսուցանել իմ ապագա աշակերտներին։

Ինչպես տեսնում եք, ես ԱՄՆ-ի հետ կապված շատ մեծ հույսեր ունեի։ Հավատում էի, որ այն ամբողջությամբ կփոխի ինձ եւ դրական ազդեցություն կունենա իմ կյանքի բոլոր ոլորտների վրա։ Այո, այդպես էլ եղավ։ Հենց ժամանեցի, մարդիկ, փողոցները եւ այն ամենը, ինչ ինձ համար նոր էր, սկսեցին ինձ սովորեցնել նոր կյանք։ Բայց այն, ինչ ինձ ամենաշատը փոխեց, բոլորովին այլ բան էր...

Մասաչուսեթս նահանգի Պլիմութ քաղաքի ծովամթերքի ռեսուրանտում աշխատելուս ընդամենը 5-րդ օրն էր։ Ընկերուհուս հետ, ում հետ ապրում եւ աշխատում էի, ճանապարհ ընկանք երեկոյան ժամը 5-ի մեր աշխատանքին։ Մենք աշխատանքի էինք գնում հեծանիվով Քինգսթոն կոչվող քաղաքից 7 կմ հեռավորության վրա գտնվող Պլիմութ։ Քանի որ հեծանվային ուղիներ ամենուր չէին, մենք գնում էինք մայթով։ 2-3 կմ անցնելուց հետո ես չկարողացա տիրապետել հեծանիվի ղեկին, մայթից դուրս եկա ավտոճանապարհ եւ ընկա աջ ծնկիս վրա։ Հեծանիվը ուղիղ ընկավ ծնկիս վրա, եւ աջ ծունկս «սենդվիչի» պես սեղմվեց ասֆալտի եւ հեծանիվի երկաթի արանքում։ Չհասկանալով, թե ինչ է կատարվել, ես պարզապես վեր կացա եւ սկսեցի արյունահոսող ձեռքերս ու ոտքերս մաքրել կեղտից։ Նորից նստեցի հեծանիվիս վրա եւ գնացի աշխատանքի՝ գրեթե չզգալով ոտքիս ցավը։ Ես աշխատանքի վայրում պիցցա էի պատրաստում, եւ քանի որ երեկոյան հերթափոխի էի, պատվերները շատ էին։ Ընկնելիս պատռված ջինսերս ծնկից վեր էի ծալել, եւ աշխատանքի 1 ժամ անց, երբ նայեցի ոտքիս, տեսա ծալված ջինսի տակ ուռած ծունկս։ Շատ վախեցա, կանչեցի գործընկերներիս օգնության, իսկ հետո վերադարձա տուն եւ փորձեցի ինքնուրույն բուժվել։ Մտածում էի, որ դա պարզապես վերք է, եւ ոտքս ցավում է ուժեղ ընկնելու պատճառով։ Սենյակս երկրորդ հարկում էր, եւ ինձ համար, ով ընդհանրապես չէր կարողանում ծալել ոտքը, սա ինքնին դժվարություն էր։ Իմ երկու օրվա հանգստի ընթացքում ես մնացի տանը եւ մտածեցի ամբողջ իրավիճակի մասին։ Մայրիկիս պատմեցի իրավիճակի մասին, բայց չասացի, որ շատ է ցավում եւ որ չեմ կարողանում քայլել։ Ամբողջ մտքս այն էր, որ գոնե ոտքս անվնաս լինի։

Այդ պահին իմ զգացմունքները հնարավոր չէ բառերով արտահայտել։ Տան միակ դուստրը, մայրիկիս սիրելին, ում տանը հիվանդանալիս կերակուրը բերում էին մոտը, ինձ համար նույնիսկ Ալմաթիում հիվանդանալն էր դժվար։ Հիվանդանալիս ինձ միայնակ էի զգում։ Իսկ ԱՄՆ-ում հիվանդանալը, ծանր վնասվածքով քայլել չկարողանալը ինձ այնքան ծանր նստեց, որ «ես կվերադառնամ Ղազախստան» մտքերը ինձ հանգիստ չէին տալիս։ Երբ գնացինք վնասվածքաբանություն, ոսկորի նկար արեցին եւ ասացին միայն այն, որ կոտրված չէ։ Այդ օրերին ես զգացի, որ մտավոր առումով մի քանի տարով մեծացել եմ։ Իմ պատրանքը, որ մայրս միշտ իմ կողքին կլինի եւ կպաշտպանի ինձ, մի ակնթարթում փշրվեց։ Ամենածանր խնդիրը, որ մարդ կարող է ունենալ, առողջության վնասվելն է, եւ այն փաստը, որ ես այդ խնդրին բախվեցի տանից հեռու, առանց այն մարդկանց, ովքեր կաջակցեին եւ կհոգային ինձ, սովորեցրեց ինձ կյանքին նայել նոր հայացքով։ Իմ այդքան երազած «նոր հայացքը» ինձ հենց այսպես ներկայացավ։ Ավելի վատը, կամ գուցե հակառակը, երբ տանը հիվանդ պառկած ես, մտքերդ ցրվում են տարբեր ուղղություններով, եւ դու վերլուծում ես կյանքի տարբեր իրադարձությունները։ Չնայած այդ պահին դժվար էր, բայց դա մի զգացողություն էր, որը սովորեցրեց ինձ չհանձնվել դժվարությունների առջեւ, գիտակցել, որ ընտանիքից բաժանվելը նորմալ երեւույթ է, եւ որ մեծ կյանքում նման դժվարությունների ավելի մեծերին դիմակայելու համար պետք է ուժեղ լինել։ Ես սա համարում եմ իմ ցանկացած փորձառությունների սկիզբը, դրանցից ամենամեծը։ Եթե իմանայիք, թե ինչքան էի կարոտել տան ջերմությունը, թե ինչպես էր մայրս ճակատս համբուրում՝ ինձ «իմ փոքրիկ» կոչելով։

Թեեւ ԱՄՆ-ում ես շատ հիացմունք, զարմանք, հիասթափություն եւ ուժեղ ուրախություն եմ զգացել, բայց երբ լսում եմ մարդկանց «Ինչպե՞ս է ԱՄՆ-ում» հարցը, այս պատմությունն է գալիս մտքիս, եւ հենց այս զգացողությունն է, որ ինձ սարսափեցնում է։ Ի դեպ, ոտքս հիմա առողջ է, պարզապես ապագայում պետք է բուժում ստանալ։

Այն որոշումը, որը ես կայացրեցի 2021 թվականի աշնանը, ապացուցեց ինձ, որ ամեն ինչ հնարավոր է։ Այն ինձ նվիրեց ֆինանսապես անկախ լինելու եւ նահանգների միջեւ հեշտությամբ ճանապարհորդելու հնարավորություն։ Իմ գիտակցության մեջ հիմա «արտասահման մեկնելը դժվար է» արգելքը չկա, ես կարող եմ առանց որեւէ վախի ապագայիս պլաններ կազմել արտասահմանի հետ կապված, ինձ համար արտասահմանում սովորելն ու աշխատելը դարձել է նորմալ եւ հնարավոր երեւույթ։ Սա էր այն, ինչ ես ամենաշատն էի ուզում՝ գիտակցել, որ ամեն ինչ հնարավոր է։ Մեկ այլ զգացողություն, որ ինձ դուր եկավ, այն է, որ այն հեռացրեց մենթալիտետից եկող բացասական կարծրատիպերը։ Հիմա ես ինձ չեմ համեմատում Instagram-ի 18-ամյա միլիոնատերերի հետ եւ ինձ «բանջարեղեն» չեմ զգում, որովհետեւ ես ծանոթացել եմ հավակնոտ երիտասարդների հետ, նույնիսկ եթե նրանք միլիոնատեր չեն, եւ նրանց գաղափարների հետ։ Յուրաքանչյուր անձ ունի իր արժեքները, եւ ես հասկացա, որ դրանք համեմատելը նույնքան անիմաստ է, որքան խնձորն ու բանանը գույներով համեմատելը։ Եվս մեկ անգամ ապացուցվեց, որ ինձ համար մարդկանց իրենց կյանքի փորձառություններով համեմատելը ավելի բարձր է, քան նրանց ազգությամբ, մշակույթով եւ կրոնով համեմատելը։ Բացի այն համոզմունքից, որ իմ նպատակները կիրականանան, ես սկսեցի դրանք լրացնել այնպիսի արժեքներով, ինչպիսիք են իմ տեսած մարդկանց մտքերը։ Օրինակ՝ մեր տան երկու տանտեր եղբայրները ամեն ուրբաթը իրենց համար նշանակում էին որպես ընտանեկան օր, իրենց հետ վերցնում էին մայրիկին, եւ երեքով դուրս էին գալիս ընտանեկան հանդիպման։ Հիշո՞ւմ եք մայրիկիս արտասահման տանելու իմ երազանքը։ Հիմա այդ երազանքին ավելացել է մայրիկիս ուշադրություն դարձնելը, ամեն շաբաթ նրա հետ խոսելը, նրան հանդիպման հրավիրելը եւ ընտանեկան օր նշանակելը։ Այն, ինչ ինձ ուրախացնում է, այն է, որ արտասահմանում երեք ամիս մնալը կօգնի նաեւ հազարավոր աշակերտների, որոնց ես կդաստիարակեմ ապագայում։ Այն, որ ես կարող եմ նրանց սովորեցնել շատ լավ հատկություններ, ինչպիսին է իմ սովորած ընտանեկան օրը, ինձ համար մեծ հաղթանակ է։ Այն փաստը, որ այս աշխարհում կան շատ բարի, ազնիվ մարդիկ, նրանց հետ ընկերանալը եւ փորձի փոխանակումը՝ ինձ համար երկրագնդի վրա ձեւավորեցին եւս մեկ տուն։

Մեկ այլ բան, որ ինձ ուրախացնում է, այն է, որ ես կարողացա 19 տարեկանում ճանապարհորդել ԱՄՆ-ի պես մեծ պետությունում։ Որովհետեւ, օրինակ, եթե ես սկսեի ճանապարհորդել 23 տարեկանում, ես իմ ապրած բոլոր զգացմունքները այլ կերպ կմտածեի եւ կընդունեի։ Ինչպես 15 տարեկանում կարդացած գիրքը 25 տարեկանում կարդալիս բոլորովին այլ զգացմունքներ ես ապրում, այնպես էլ ես վստահ եմ, որ 19 տարեկանում իմ ապրած փորձառությունը հաջորդ անգամ գնալիս ինձ կտանի բոլորովին այլ զգացմունքներ ապրելուն։