Ուսանողական փոխանակման ծրագրերի մասին, կարծում եմ, գիտեի ողջ կյանքիս ընթացքում... ֆիլմերից, սերիալներից, որտեղ ամենախորհրդավոր եւ զվարճալի կերպարներից մեկը օտարերկրյա ուսանողներն էին, համացանցում առկա բազմաթիվ տեսանյութերից, գրառումներից եւ մասնակիցների սեփական ցնցող փորձի մասին պատմություններից։ Դա միշտ երազանք է եղել՝ երկար ժամանակով մեկնել այլ երկիր, տեսնել նրանց կենցաղը, ամեն օր նոր բան իմանալ՝ սովորույթներ, սովորություններ, կյանքի այլ համակարգ։ Երկու բոլորովին աննման երկրների տարբերությունները զգալու միակ հնարավորությունը այն է, ինչին սովոր ես ամեն օր, նրանց կյանքով ապրելն է։ Ի թիվս այլ բաների, դու հնարավորություն ես ստանում նաեւ սովորել այնպիսի դպրոցներում, համալսարաններում, որոնց մասին անթիվ անգամներ լսել ես։ Վստահ եմ, յուրաքանչյուրը կցանկանար պարծենալ նրանով, որ մի քանի ամիս ապրել է ԱՄՆ-ում կամ այլ երկրում, օրինակ՝ Եվրոպայում։
Համալսարան ընդունվելուց հետո ես սկսեցի տեղեկություններ փնտրել իմ բուհի ծրագրերի մասին։ ԲՊՀ-ն, իհարկե, որպես երկրի առաջատար համալսարան, ունի միջազգային համագործակցության հսկայական թվով պայմանագրեր աշխարհի երկրների հետ։ Համացանցում ես գտա «Էրազմուս պլյուս» ծրագրով ուսանողական փոխանակման հնարավորությունների կայքը՝ համալսարանների, երկրների եւ դասընթացների ցանկը մի քանի A4 էջի վրա։ Կարելի է սկսել ընտրել... Ես մի կողմ դրեցի առանց կրթաթոշակի, հանրակացարանի, անգլերենից բացի այլ օտար լեզվի իմացություն պահանջող տարբերակները եւ ընտրեցի իմ մասնագիտության՝ քիմիայի ծրագրերը։ Արդյունքում ընտրությունը անցան միայն Չինաստանը եւ Սլովակիան... Այդ երկրներին ես, անկեղծ ասած, երբեք հատուկ չեմ ձգտել։ Այսպիսով, Էրազմուս+ գաղափարը ձախողվեց։
Մոտ երկու տարի առաջ, քրոջս հետ գրախանութում զբոսնելիս, տեսա մի բլոգերի գիրք, որը երգերի միջոցով անգլերեն է սովորեցնում, մենք վաղուց էինք նրան հետեւում Ինստագրամում, ուստի անմիջապես ուշադրություն դարձրինք։ Այն կոչվում էր «ԱՄՆ. Բոլոր նրբությունները»։
Նախապատմությունն այն է, որ քույրս մանկության տարիներին երեք տարի շարունակ ամեն ամառ մեկնում էր հանգստանալու ամերիկյան ընտանիքում՝ Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի աղետից տուժած երեխաներին աջակցելու ծրագրով։ Նա այնտեղ ուներ ամեն ինչ՝ զվարճանքի այգիներ, ամենանոր խաղալիքներ, զբոսանքներ նոր վայրեր, ֆիլմեր, ամերիկյան ուտելիք, ակվապարկեր՝ այլ կերպ ասած՝ այն, ինչի մասին նրա հասակակիցները կարող էին միայն երազել։ Այն ժամանակ նա մեզ նույնպես բերում էր գրքեր, հագուստ, խաղեր, որոնք Բելառուսում, ակնհայտորեն, չկային։ Այդ պատճառով ես էլ ունեի, թե ինչով պարծենալ ընկերներիս առաջ այդ ժամանակ... Նրա պատմությունները այնտեղից միշտ միայն դրական էին, նա ամեն անգամ ասում էր, թե որքան է ուզում հետ գնալ։ Իհարկե... նա ուներ եւ անում էր այն ամենը, ինչի մասին այն ժամանակ երազում էին բոլոր երեխաները 2000-ականներին, իսկ ընդունող ընտանիքը ցանկանում էր նրան ցույց տալ նոր երկիր, համենայն դեպս, իրենց նահանգը՝ բոլոր գույներով եւ հնարավորություններով։ Մի խոսքով, հենց այդ պատճառով ինձ մոտ մանկուց ձեւավորվել է ԱՄՆ-ի ընկալումը՝ որպես մի վայր, ուր ուզում ես վերադառնալ եւ որն արժե տեսնել սեփական աչքերով։
Վերադառնալով գրքին... այն Հնարավորությունների երկրում կյանքի բոլոր ասպեկտների, Work and Travel-ին հենց Կոնստանտին Տյաբուտի մասնակցության փորձի, թե ինչպես նա հայտնվեց ԱՄՆ-ում, եւ նույնիսկ սիրո պատմության մասին էր, որը, սփոյլեր, տխուր ավարտ ունեցավ։ Քույրս ինքը ցանկացավ ինձ համար գնել այն՝ իմանալով ԱՄՆ-ի հանդեպ իմ համակրանքը։ Կարդացվեց բառացիորեն մեկ շնչով։ Հաջողություններ եւ անհաջողություններ, ճանապարհորդություններ եւ երբեմն տասնիննամյա տղայի գոյատեւումը այլ երկրում՝ այս ամենը միայն առաջին մասում։
Երկրորդը՝ Q&A ամբողջական բլոկ է՝ տեղափոխման, աշխատանքի, հանգստի եւ ազգային մշակույթի առանձնահատկությունների վերաբերյալ հարցերի պատասխաններով։ Ամբողջ գիրքը, ըստ էության, նվիրված է այն փորձին, որը հեղինակը ստացել է «Work and Travel» ծրագրի շնորհիվ։ Նա վերադարձավ Ռուսաստան, բայց այժմ անգլերեն է դասավանդում եւ ունի հսկայական երկրպագուների բազա։ Գիրքը շատ լիցքավորում է եւ ցույց է տալիս, որ մի քանի քայլով կարելի է փոխել ողջ կյանքդ դեպի լավը եւ իրականում իրականացնել երազանքները։ Այդ պահին ես ինքս ինձ համար որոշում կայացրի...
Նշվածներից հետո հարցը, թե ինչու որոշեցի մասնակցել ծրագրին, դադարում է արդիական լինել։ ԱՄՆ-ը՝ Հնարավորությունների եւ փողի երկիրը, ամենաճանաչելի լանդշաֆտների եւ անվերջ բազմազանության երկիրը, միշտ եղել է իմ երազանքը։ Համաշխարհային երաժշտական եւ կինոարդյունաբերության մեջ անգնահատելի ներդրումը, թրենդները եւ փոփ-մշակույթը ապահովել են այն, որ գրեթե յուրաքանչյուրը երազում է հայտնվել մի երկրում, որտեղ երգում եւ իրենց դերերն են խաղում միլիոնավոր մարդիկ, իսկ միլիարդավորները լսում եւ դիտում են նրանց։ Քանի անգամ ենք մենք արդեն տեսել այդ բոլոր պաշտամունքային վայրերը սիրելի սերիալներում կամ մեր գաջեթների պաստառների վրա։ Առանց շողոքորթության կարելի է ասել, որ բոլոր ոլորտների բազմազանության առումով ԱՄՆ-ից ավելի ինքնաբավ երկրներ չկան։ Այստեղ՝ լեռներից եւ ձյունից մինչեւ անծայրածիր օվկիանոսներ եւ ոչ պակաս անծայրածիր լողափեր, շարժվող քարերով անապատներից մինչեւ անտառներ, որտեղ ծառերը երբեմն հնարավոր չէ գրկել հինգ հոգով, հրաբուխներ, հյուսիսափայլ, ջրվեժներ, ստալակտիտային քարանձավներ՝ ցանկը կարելի է երկար շարունակել։ Լինելով մեկ երկրում՝ կարծես կարելի է տեսնել ամբողջ աշխարհը։
Երկրորդ ասպեկտը, թե ինչու հենց Work and Travel՝ իհարկե, փողը... Սա միակ ծրագիրն է, որը թույլ է տալիս օրինական եւ երաշխիքներով մեկ շաբաթում վաստակել բելառուսի երկամսյա եկամուտը։ Այս հաշվով այլ բան բացատրելու իմաստ չկա, այս պատճառը կայանում է նրանում, որ նման աշխատանքից հետո կարելի է թույլ տալ շատ բան արդեն Բելառուսում։ Իսկ հաշվի առնելով, որ դու վաստակում ես այնտեղ, որտեղ ամեն ինչ նոր է եւ աննման սովորականին, հոգնածությունը ընկալվում է բոլորովին այլ կերպ։
Ի՞նչ եմ հուսում իմանալ եւ ինչի՞ հասնել՝ ծանոթանալով ինձ համար նոր հասարակության եւ մշակույթի հետ։ Ընդհանրապես, ի թիվս այլ բաների, ես նաեւ պաշտում եմ հենց անգլերեն լեզուն, ոչ թե ինչ-որ հնչողության կամ կառուցվածքների համար, այլ պարզապես որպես օտար լեզու, դու զգում ես, թե ինչպես են աշխատում ուղեղի բջիջները, երբ կարդում, լսում կամ խոսում ես։ Փոփ-մշակույթի մեծ մասը բաղկացած է անգլերենից, ուստի թրենդում լինելու եւ արդիական կատակներ անելու համար պետք է այն իմանալ։ Ես սիրում եմ խոսակցության մեջ մտցնել տարբեր արտահայտություններ, որոնց իմաստը հասկանալի է բոլորին, բայց դրանք զվարճալի են միայն բնօրինակ լեզվով։ Ինձ դուր է գալիս ֆիլմեր դիտել անգլերենով՝ դա ունի իր յուրահատուկ ռոմանտիկան, երաժշտության մասին նույնիսկ խոսելու կարիք չկա՝ ինչպե՞ս կարելի է լիարժեք վայելել համաշխարհային հիթերը՝ ընկալելով միայն կեսը... Հետեւաբար, իմ եւս մեկ գլխավոր նպատակը՝ անգլերենը բարձրացնել առավելագույն մակարդակի, որպեսզի շատ ավելի հեշտ լինի այն օգտագործել եւ՛ ապագա կարիերայում, եւ՛ միջազգային ընկերություններում աշխատելիս, եւ՛ կյանքում։
Իհարկե, լեզվից բացի, գոյություն ունի նաեւ հսկայական քանակությամբ նպատակներ, որոնք նույնիսկ դժվար է թվարկել։ Ընդհանրապես, ես ուզում եմ պարզապես նայել աշխարհին մյուս կողմից, ոչ թե աշխարհագրորեն, այլ այլ մտածելակերպով։ Հայտնի է, որ ամերիկացիների մոտ շատ հայացքներ չեն համընկնում մեր հայացքների հետ ամենաակնհայտ թվացող հարցերում։ Մրսածությունը բուժելուց մինչեւ թեյ թրմելը։ Սա նման է մեկ այլ փիլիսոփայություն ուսումնասիրելուն՝ իմանալ նույն բաների տարբեր կողմերը եւ դրանց նկատմամբ հայացքները։
Փոխանակման ծրագրերը լավագույն տարբերակներից են՝ ողջ կյանքի համար հիշողություններ, հույզեր եւ փորձ ձեռք բերելու համար, եւ նույնիսկ մասնակցության բարձր գինը որոշում է, թե ինչի ես պատրաստ՝ քո կյանքը ընդմիշտ փոխելու համար։
Անկեղծորեն՝ Վիտալի Դրոբ։