Մայրաքաղաքի երկաթուղային կայարանը կարծես քաղաքը կտրել էր աշխարհի մնացած մասից։ Յոհանեսբուրգից եկող էլեկտրագնացքը մեզ ցնցում էր ավելի քան երկու ժամ, շատ, շատ ավելի երկար, քան կարող էինք պատկերացնել։ Այդ ժամանակ մենք արդեն սպառել էինք մեր համբերությունը եւ մի քանի անգամ կասկածել, թե արդյոք ճիշտ ուղղությամբ ենք գնում։ Արդյո՞ք ճիշտ գնացք էինք նստել։

Պարզվեց, որ այնուամենայնիվ ճիշտ էր։ Կայարանը ներսից հին ու մաշված տեսք ուներ։ Կարծես Յոհանեսբուրգն այստեղ ավարտվում էր, եւ սկսվում էր մի նոր աշխարհ՝ Պրետորիա քաղաքի աշխարհը։

Դուրս եկանք կայարանամերձ հրապարակ, շուրջը նայեցինք... Ոչինչ։ Ճիշտ է, հոգնել էինք ճանապարհից եւ դժվարությամբ էինք կարողանում վայելել։ Բայց պարզ էր՝ այս քաղաքում վայելելու բան կա։ Ամենահետաքրքիրը՝ այն ամենը, ինչ ուշագրավ էր թվում, կայարանի ելքից աջ էր։ Իսկ ձախ կողմում՝ դե, այնքան էլ... պարզապես քաղաք։

Շարժվեցինք դեպի ավտոկայան՝ Վիկտորիա Ֆոլսի տոմսերի մասին իմանալու։ Տոմսեր կային։ Էժան։ Բայց միայն վաղվա համար։ Մտածեցինք, որոշեցինք՝ կարելի է վերցնել։ Մինչեւ տասնչորսը, Վիտյայի մեկնելը, միեւնույն է, կհասցնենք վերադառնալ։

— Դե ինչ, վերցնո՞ւմ ենք եւ գնում հյուրանոց փնտրելու, — առաջարկեցի ես։

— Եկ հակառակը անենք։ Նախ գտնենք, թե որտեղ գիշերենք, հետո նոր՝ տոմսերի հետեւից։

— Իսկ ի՞նչ տարբերություն։

— Հանկարծ հյուրանոց չգտնե՞նք։

— Կգտնենք։ Միայն թե գնի հարցով չգիտեմ, թե որքան կնստի։ Լավ, թող քո ուզածով լինի։ Միայն հարցրու, թե մինչեւ քանիսի՞ն է աշխատում դրամարկղը։

— Մինչեւ ութն անց կես, — հետախուզելով հայտնեց Վիտյան։

Նայեցինք ժամացույցին՝ երեքն անց էր։

— Լավ, գնացինք։ Եկ նախ կայարանի տեղեկատուում հարցնենք, թող մեզ հյուրանոց խորհուրդ տան, — առաջարկեցի ես։

Այդպես էլ արեցինք։ Խորհուրդ տվեցին շատ մոտ՝ կայարանի շենքից մոտ երկու հարյուր մետր հեռավորության վրա՝ աջ եւ շրջադարձից այն կողմ։

— Իսկ գները ինչպե՞ս են, — հարցրինք խորհրդատուից։

— Ընդունելի, — պատասխանեց։

Ամեն ինչ պարզ է։ Երկուսս էլ այդ «ընդունելի»-ին անվստահությամբ վերաբերվեցինք եւ սկսեցինք թափառել՝ այլ հյուրանոց փնտրելով։

— Սեւամորթները, հենց տեսնում են սպիտակամորթների, կարծում են, թե նրանց գրպանները լի են փողով, կարելի է նրանց ավելի թանկ բան առաջարկել, — կիսվեցի իմ կարծիքով, որը ձեւավորվել էր վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում։

Փնտրում էինք։ Բայց կամ տեղը մեզ դուր չէր գալիս, կամ գինը։ Քայլեցինք երեսուն-քառասուն րոպե։ Արդյունքում, այնուամենայնիվ, որոշեցինք գնալ-հետախուզել այնտեղ, որտեղ մեզ առաջարկել էր սեւամորթ խորհրդատուն։

Պարզվեց՝ ՆԱ ԼԱՎ ՄԱՐԴ Է։ Իսկ հյուրանոցը՝ հրաշալի։ Նրանց մոտ զեղչերի ամիս էր, եւ մենք եկել էինք դրա ավարտից երկու օր առաջ, ինչը նշանակում էր, որ զեղչերին բոլոր առումներով համապատասխանում էինք։ Էժան վարձեցինք մի հրաշալի սենյակ՝ հարմարավետ մահճակալներով, ցնցուղով եւ պատուհանից բացվող հիանալի տեսարանով։

Ես յոթերորդ երկնքում էի։ Նայելով պատուհանից՝ անմիջապես որոշեցինք, թե ուր կարելի է գնալ։ Աջ կողմում՝ հեռվում, հպարտորեն կանգնած էին Հարավային Աֆրիկայի համալսարանը եւ հեռուստաաշտարակը։ Իսկ ձախ կողմում՝ երկու անգամ ավելի հեռու՝ կառավարության հին շենքը՝ «Union Buildings»-ը։ Հսկայական, գեղեցիկ։ Բլրի վրա։ Իսկ ավելի ձախ եւ մեզ ավելի մոտ՝ քաղաքի կենտրոնը։ Այնտեղ գեղեցիկ բարձրահարկ շենք կա։ Իսկ ես սիրում եմ բարձրահարկեր։

Էյֆորիան պատեց ինձ։

— Ուռա՜, — գոռացի ես։

Վիտյան նույնպես երջանկությունից փայլում էր։

Տեղավորվեցինք։ Թարմացնող ցնցուղ, տաք սուրճ՝ քաղցր ռուլետով։ Կյանքի եւ ուրախության տոն։ Եվ Պրետորիան անմիջապես տասն անգամ ավելի հարազատ դարձավ։

Ցնցուղից հետո սկսեցի ցատկոտել մահճակալի վրա։ Աննկարագրելի հրճվանքից։

Ժամը վեցին, թեթեւացած, գնացինք տոմսերի հետեւից՝ վերցնելով միայն դրանց համար նախատեսված գումարը եւ Վիտյայի փոքրիկ ֆոտոխցիկը, որը հեշտությամբ տեղավորվում էր շորտերի գրպանում։

ԻՍԿ ՎԻԿՏՈՐԻԱ ՖՈԼՍԻ ՏՈՄՍԵՐԸ ՉԿԱՅԻՆ։ ԴՐԱՆՔ ՍՊԱՌՎԵԼ ԷԻՆ։

— Դե ոչինչ, վաղը կգնանք Պորտ Էլիզաբեթ, — Վիտյան ընդհանրապես չտխրեց։

Իսկ ես տխրեցի։

— Բայց մենք այնքան մոտեցել էինք Վիկտորիային։ Միգուցե ես այլեւս երբեք հնարավորություն չունենամ լինելու այդ ջրվեժի մոտ։

— Դե, հիմա ի՞նչ։ Այո, նորմալ է։ Կգնանք Հնդկական օվկիանոս, իսկ հետո, փոխարենը, քանի դեռ ես այստեղ եմ, կհասցնենք բարձրանալ Սեղանաձեւ լեռը։

— Իսկ միգուցե այնուամենայնիվ ջրվեժի՞ն։ Վերցնենք վաղվանից հետոյի համար։ Իսկ այնտեղից՝ ուղիղ Քեյփ, հետ։

— Ոչ, ես չեմ ուզում այդպես ռիսկի դիմել։ Աստված մի արասցե, չհասցնեմ իմ չվերթին։

Պորտ Էլիզաբեթի տոմսերը հաջորդ օրվա համար դեռ վաճառվում էին։ 15:30-ի համար։ Եվ մենք դրանք ձեռք բերեցինք։ Որից հետո, լիովին թուլացած, գնացինք զբոսնելու։

Մթնում էր։ Ժամը մոտենում էր յոթին։ Շարժվեցինք դեպի երկրի (ամենայն հավանականությամբ) գլխավոր համալսարանը։ Եվ հեռուստաաշտարակը։

Իրականում մենք պարզապես զբոսնում էինք՝ առջեւս կոնկրետ նպատակ չդնելով հասնել համալսարան։ Բայց, ինչպես պարզվեց, ոչինչ չէր խանգարում դրան։ Պրետորիայում, Յոհանեսբուրգին այսքան մոտ եւ նույնպես սեւամորթ բնակչության բացարձակ մեծամասնությամբ (երկու օրվա ընթացքում մենք հինգ հոգի սպիտակամորթ էինք տեսել, իսկ Քեյփթաուն վերադառնալիս մեզ ընդհանրապես թվաց, որ այստեղ գրեթե մեծամասնությունը սպիտակամորթներ են), պարզվեց, որ հանգիստ է եւ խաղաղ։ Հատկապես այն ճանապարհներով, որոնցով մենք գնում էինք։ Տրամադրությունը հիանալի էր։ Զբոսանքը ուրախություն էր պատճառում։ Հատկապես հաշվի առնելով, որ մենք թարմ էինք, ցնցուղից հետո, կուշտ եւ թեթեւ։ Եվ նաեւ գիտեինք, որ վերադառնալիս մեզ սպասում է հրաշալի հյուրանոց։

Մթնեց։ Փողոցները լուսավորվեցին լապտերներով։ Տաք է։ Լավ է։

Առնվազն քառասուն րոպե, բայց ոչ ավելի, քան մեկ ժամ, հասանք համալսարան։

— Նայիր, թե ինչ հսկայական է այն, — կիսվում էինք միմյանց հետ։

— Համալսարանը, այնուամենայնիվ, ինչ-որ յուրահատուկ բան է։ Եվ ոչ միայն շենքի ճարտարապետությունը, այլեւ այն վայրը, որտեղ այն կառուցում են, միշտ ընտրում են ամենայն մանրակրկիտությամբ։ Բավական հաճախ կառուցում են լեռան կամ բարձրավանդակի վրա։ Կամ անտառի մոտակայքում։ Որպեսզի այն տեսանելի լինի քաղաքի ցանկացած կողմից։ Երբեք ուշադրություն չե՞ս դարձրել, — հարցրի ես։

— Դե, իհարկե։ Սա համալսարան է։

Վերադարձանք ուշ։ Վերցրինք հյութ, մրգեր եւ նույնիսկ մի քիչ գինի։

Հաճույք ստացանք՝ մեզ մարդ զգալով։

Լավ քնեցինք։ Հարմարավետ, հարմար, լավ տրամադրությամբ։

Առավոտյան, բացելով աչքերս, հայտնաբերեցի, որ անձրեւ է գալիս։ Անձամբ ես ընդհանրապես չտխրեցի։ Ընդհակառակը։ Հանեցի տեսախցիկը, սկսեցի նկարահանել «քաղաքը անձրեւոտ եղանակին, պատուհանից»։ Որոշ ժամանակ անց անձրեւը դադարեց։ Եվ մենք գնացինք այգի։ Հյուրանոցից դուրս գալը ժամը տասնմեկին էր, մենք մինչ այդ ուզում էինք առանց իրերի զբոսնել։ Այգում թարմ էր, առայժմ մարդաշատ չէր։ Զգացվում էր՝ մայրաքաղաքում օդը լավն է։ Իսկ անձրեւից հետո՝ նաեւ անուշահոտ։ Թերեւս ոչնչով չի զիջում Քեյփթաունին։ Միայն թե օվկիանոսի հոտը չէր խառնվում։ Ի դեպ, Հարավային Աֆրիկայի մայրաքաղաքը ամբողջությամբ կանաչ է, շատ են այգիները եւ պուրակները։ Ամեն ինչ կոկիկ է, շատ են ծաղիկները։

Եզրակացրինք, որ Պրետորիայի սեւամորթները շատ ավելի կիրթ են, քան երկրի այլ քաղաքներում։ Աչքի է զարնում մուրացկանների ավելի փոքր քանակը, քան Քեյփթաունում եւ, հատկապես, Ջոբուրգում (այնտեղ նույնիսկ ավտոբուսի պատուհանից պարզ էր, որ նրանք այնտեղ ավելի քան բավարար են)։ Եվ ամենակարեւորը՝ մայրաքաղաքում մարդիկ լավ են հագնված, ամեն ինչ մաքուր է, կոկիկ, երեւում է՝ հետեւում են դրան։

— Զարմանալի է։ Չէ՞ որ կարող են։ Նշանակում է՝ կորած գործ չէ, որ երկիրը ղեկավարում են սեւամորթները։ Պարզվում է՝ կարող են, եթե ուզենան, — զարմացա ես։

Տասնմեկից հետո նորից գնացինք զբոսնելու։ Այս անգամ դեպի «Union Buildings»-ի կողմը։ Հասանք մեկուկես-երկու ժամում։ Բայց շատ գեղեցիկ ճանապարհով, թեեւ, ինչպես հետո պարզվեց, ոչ այնքան ուղիղ։ Անցանք երեք հրաշալի, գրեթե դատարկ այգիներով։ Հասանք տեղ։ Շատ հիացանք դրանով, նորից լուսանկարվեցինք։ Եվ հետ վերադարձանք։ Ամեն ինչ շատ դուր եկավ եւ տպավորեց։ Վերադարձի ճանապարհին հասանք քաղաքի ամենաբարձր շենքին, լուսանկարվեցինք դրա հետ։ Եվ վերջ։

Իսկ այնտեղից արդեն ավտոբուսով՝ Պորտ Էլիզաբեթ։