XALQARO ALMASHINUV MARKAZI

Mening Amerikaga safarim

Bajaruvchi: 2023-yilgi xalqaro almashinuv tanlovi ishtirokchisi Almas Nurxan

Tekshiruvchi: Xalqaro almashinuv markazi

Astana, 2022-yil.

Yoshlar sayohati va talabalar almashinuv dasturlari – ular haqida nimalarni bilaman. Hozirgi kunda talabalarning asosiy orzularidan biri – xalqaro almashinuv dasturi orqali chet elda ishlab, mo'may daromad topish va ko'zing quvonadigan go'zal joylarni ko'rib, sayohat qilishdir. Mana shu orzularni amalga oshirishning yagona va samarali yo'li – yoshlar sayohati va talabalar bilan xalqaro almashinuv dasturlaridir. Bu dasturning hozirgi kungacha juda ko'p yutuqlarga erishganligi bunga qiziqish bildirganlar uchun sir emas. Dastur o'z ishini 50 yildan ortiq vaqt davomida davom ettirib kelmoqda. Albatta, talabalarning eng katta qiziqish uyg'otadigan mamlakati – bu Amerika Qo'shma Shtatlari. Rivojlangan Amerikaning hozirgi kundagi go'zal shaharlari va hayratlanarli go'zal joylari talabalarni emas, balki barcha yoshdagi odamlarni ilhomlantirmoqda. Biroq, dastur faqat AQSh bilan cheklanib qolmaydi. Bundan tashqari, Germaniya, Angliya kabi Yevropaning eng yaxshi davlatlariga yo'l ochmoqda. Biroq, yozgi sayohat va talabalar bilan xalqaro almashinuvning eng asosiy maqsadi – qo'shma madaniy tajriba va ish tajribasi orqali Amerika Qo'shma Shtatlari haqidagi bilim va tushunchalarini kengaytirishga imkon berishdir. Ha, ushbu dastur orqali borib kelgan har bir talabaning AQSh mamlakatidagi qiziqarli urf-odatlar, yangi madaniyat va sivilizatsiya, yangi jamiyatga aralashib, ko'p narsalarni o'rganishi aniq. «Ming marta eshitgandan, bir marta ko'r» deganlaridek, insonning okean ortidagi boshqa qit'adagi mamlakatning hayot tarziga tez sur'at bilan aralashib ketishi, uni faqat pul topish va ishlashga o'rgatmaydi. U bundan tashqari, tarixiy joylarni o'z ko'zi bilan ko'rish orqali tarixni, odamlar bilan to'g'ridan-to'g'ri gaplashish orqali u mamlakatning madaniyati, bilim darajasi, jamiyat stereotiplarini tushuna oladi.

Yoshlar sayohati va xalqaro almashinuv dasturidagi mening tajribam. Men bu dasturda birinchi marta qatnashyapman. Shuning uchun, bu mening kelajakdagi tajribam bo'ladi. Men AQSh mamlakatiga bormaganman, lekin men o'zga davlatga chiqishning nima ekanligini bilaman. 2017-2018 yillarda ikki marta O'zbekiston davlatiga sayohat qilgan edim. Onam bilan birga bo'lgan sayohatda, qozoqning bosh biyi Tole bi yotgan Toshkentda, Amir Temur maqbara qurdirgan Samarqandda bo'ldim. O'zbekiston Qozog'istonga chegaradosh yaqin mamlakat bo'lsa-da, o'zga millat, o'zga madaniyat, o'zga tarix va sivilizatsiyaga to'la o'zga joylar bor. Ayniqsa, tarixning tubini titkilaydigan Samarqanddagi Registon maqbarasi menga alohida ta'sir qildi. Undagi o'ziga xoslik, Amir Temurning bu maqbarani qurdirgan ustaning ko'zi va qo'lini chopib olib, unga ot boshidek oltin berishida. Mana shunday qiziqarli voqealar va odamlar bilan uchrashish men uchun katta tajriba bo'ldi. Bu sayohat meni, yoshlar sayohati va talabalar bilan almashinuv dasturi orqali AQShga borishga ilhomlantirdi.

Nima uchun men dasturda qatnashishga qaror qildim? Dastur menga katta imkoniyatlarni ochib berdi. Ya'ni, agar men uni amalga oshirgan taqdirimda, ushbu imkoniyatlardan foydalanish men uchun eng samarali yo'l bo'lar edi. Bu qanday imkoniyatlar? Birinchi navbatda, bu katta summadagi mablag'ni topish. Biz bilganimizdek, AQShda Qozog'istonga qaraganda pul qiymati ancha yuqori. Shunga muvofiq biz AQShda ishlab, katta summadagi mablag'ga ega bo'la olamiz. Bu mablag'ning yig'ilishi chet elda sayohat qilib, go'zal joylarni ko'rishga, oilamizga, do'stlarimizga va boshqa yaqinlarimizga sovg'alar olib kelishga, shuningdek, bu pulni Qozog'istonda samarali narsalarga sarflashga imkon beradi. Masalan, mening maqsadim mashina va uy sotib olish. Hozirgi kunda men talaba bo'lganim uchun, mening barcha moliyaviy og'irliklarimni ota-onam ko'tarmoqda. Avtomobil va uy esa mening ahvolimni biroz yaxshilaydi. Ha, dasturdan tushadigan pulning uy sotib olishga to'liq yetmagani bilan, qisman badalini to'lashga yetarli. Yoshlar sayohati va talabalar bilan xalqaro almashinuv dasturi ularning ishtirokchilariga shunday katta moliyaviy imkoniyat beradi. Men buni sovg'a deb o'ylardim. Ikkinchi navbatda, AQSh davlatiga borish orqali o'zga davlatning yaxshi-yomon tomonlarini bilish, tanishish imkoniyati. Inson chin ma'noda, bilimni tajribadan sifatli ola oladi. Uchinchidan, ingliz tili ko'nikmalarimni rivojlantirish. Mening hozirgi kundagi ingliz tili darajam «intermediate» bo'lsa-da, men haqiqiy ingliz tilli jamiyatning o'rtasida yurish orqali ingliz tili darajamni oshira olaman. To'rtinchi navbatda, chet eldan do'stlar topish. Bu juda ajoyib bo'lar edi. Sababi, AQSh davlatidan emas, balki shu yerga kelgan boshqa davlatlarning odamlari bilan yaqindan tanishib, ular haqida bila olaman. Eng muhimi ular bilan aloqamni dasturdan keyin ham davom ettirish. Mana shu imkoniyatlar mening dasturda nima uchun qatnashishimga javob beradi.

Men uchun yangi jamiyat va madaniyatni his qilish va elimning madaniyati haqida gapirish orqali nimalarni bilish va nimalar qilish imkoniga ega bo'laman. Umuman jamiyat deganimiz bu juda qiziqarli va murakkab tushuncha. Har bir davlatning o'ziga xos jamiyati bor. Men Qozog'istonda yashaganim uchun, barqaror, odatiy shakllangan jamiyatdaman. AQSh kabi kuchli davlatning jamiyati esa mutlaqo boshqacha va murakkab. Birinchi navbatda mening bu jamiyatdan o'rganadigan narsalarim juda ko'p. Jamiyat o'rtasida yashash esa bu mamlakatning madaniyatini his qilishga qo'l yetkazadi. Men chet elga sayohat qilish orqali o'z bilimimni oshiraman. Sababi, men o'z elim bilan birga, o'zga davlatning madaniyatini bila olaman. Ha, men bu mezonlarni bilish orqali nimalar qila olaman. Men o'z elimning madaniyati haqida gapirish va ularning madaniyatini bilish orqali har xil madaniyatni solishtira olaman. Solishtirish madaniyatlarning farqlarini aniqlashga yordam beradi. Boshqa davlatga o'z elimning madaniyatini aytish orqali ularning bizning davlatimizning qimmatli madaniyatiga qiziqishlarini uyg'otaman. Chin ma'noda, qozoq elining madaniyati juda ajoyib. Chet elliklarning bizning madaniyatimizga qiziqishiga yuz foiz ishonchim komil. Men ularni qiziqtirish orqali Qozog'istonga mehmon bo'lishga chaqiraman. Qozog'istonning mashhurligini oshirishga kichik bo'lsa ham hissamni qo'shaman.

Dasturda qatnashish mening kelajakdagi karyeramga qanday yordam beradi. Bu men uchun katta ahamiyatga ega mavzu. Chet elga chiqib, pul topish o'z yo'liga bir bo'lak. Dasturda qatnashish esa mening karyeramga ikki katta ustunlik beradi. Birinchisi ingliz tili ko'nikmamni rivojlantirish. Ikkinchisi AQSh davlatining qonun tizimini o'rganish. Sababi, mening mutaxassisligim huquqshunos bo'lgani uchun, men uchun chet el qonun tajribalarini bilish katta ustunlik. Ingliz tili menga Qozog'istonda ham, chet elda ham ishga joylashishimga va yuqori maosh egasi bo'lishimga sharoit yaratadi. Hozirgi kundagi huquq kompaniyalari uchun ingliz tilini mukammal egallagan mutaxassislar havodek zarur. Mening maqsadlarimdan biri chet el yoki vatan huquq kompaniyalariga ishga joylashish. Shuningdek, men chet elda huquqiy terminlarni o'rganishga keng imkoniyat olaman. Bu Qozog'istondagi huquq tizimi va AQSh huquq tizimini solishtirishga yordam beradi. Mening huquqshunoslik karyeramda Qozog'iston huquq sohasidagi qo'pol xatolarni yo'q qilish va rivojlantirishga oid rejam bor. Buning uchun menga chet el qonunlari kerak bo'ladi. Masalan, men AQShda shunchaki yurish orqali AQSh soliq qonunchiligini bila olaman. AQShdagi soliq qonunchiligi uning iqtisodiyotini ko'tarishiga birma-bir sabab. Mana, men shunday foydali tomonlarni bilish orqali o'zimning huquqshunoslik karyeramga foydali harakatlar qila olaman. Shuning uchun xalqaro talabalar bilan almashinuv dasturida qatnashish mening huquqshunoslik karyeramga qattiq ta'sir qiladi.

Dasturda nimani yaxshilash mumkin – agar men xalqaro almashinuv dasturida bosh odam bo'lsam, men nimani o'zgartirgan bo'lardim. Chin ma'noda, men dastur ishtirokchisi bo'lib ko'rmadim. Lekin, men ushbu savol bo'yicha xalqaro almashinuv dasturida qatnashgan talabalardan so'rovnoma o'tkazdim. Ularning fikricha, dasturda talabaning ahvolini boricha yaxshilashga qaratilgan harakatlar qilish kerak. Talabaga o'z ish jadvalini tuzishga, erkin ish tanlashga, istalgan shtatga borishga, istalgan mavsumda borishga va eng yaxshi fikr shakllantira olgan ish beruvchilarga yuborish imkoniyatlarini ta'minlagan bo'lardim. Sababi, talaba uchun ish beruvchi juda muhim. Xalqaro almashinuv dasturining bergan imkoniyatlarini davom ettiradigan talaba va ish beruvchining o'rtasidagi aloqa bo'lib hisoblanadi. Agar men xalqaro almashinuv dasturida bosh odam bo'lsam, mana shu harakatlarni qilish orqali ichki tizimning ba'zi qismlarini o'zgartirgan bo'lardim. Dasturda ishlamaydigan xizmatlarni olib tashlab, ish hajmini qisqartirgan bo'lardim. Shuningdek, ishtirokchilarga ko'rsatiladigan xizmatning sifatini yaxshilagan bo'lardim.

Yigirma yildan keyin xalqaro almashinuv dasturlari qanday bo'ladi? Ellik yildan keyin? Mening o'ylashimcha, xalqaro almashinuv dasturi yigirma yildan so'ng ba'zi o'zgarishlarga uchraydi. Sababi, 20 yil dastur uchun juda uzoq. Olam yildan yilga juda shiddatli rivojlanmoqda. Hozirgi vaqtda AQSh dasturning eng asosiy sayohatga va ishga mo'ljallangan davlati bo'lsa, yigirma yildan so'ng AQSh qatoriga o'nga yaqin davlat qo'shiladi. Masalan, Yevropa davlatlaridan. Biroq, men uchun dasturning yigirma yildan keyingi emas, ellik yildan keyingi ko'rinishi juda qiziq. Ellik yilda – el yangi. Dastur mutlaqo o'zgaradi. Faqatgina sayohat va ishni qamrab qolmay, shu davlatda qolish yoki ko'chish imkoniyatlarini qamrab oladigan singari. Odamlar boshqa davlatga ko'chish uchun shu dasturga murojaat qiladigan. Dasturning ko'lami bir necha davlatga ko'payib, hatto Antarktida, Shimoliy muz okeani kabi joylar ham dasturga kiradi. Shuningdek, shu davlatlar va joylarda dastur filiallari va vakolatxonalari ochilib, ular o'z xizmatlarini bajaradigan. Shuningdek, dastur faqat talabalarni emas, barcha yoshdagi odamlarga sayohat qilishga imkon beradigan singari. Ya'ni, ellik yildan keyingi dasturning ko'rinishi shunday bo'ladi deb o'ylayman. Yana aytib o'tadigan bo'lsam, bu dasturda qatnashish osonlashib boradi. Odamlarning kundalik hayotidagi odatiy holat bo'ladi. Va yer yuzidagi xalqlarning hozirgidan ham ko'prog'i ingliz tilini egallaydi. Faqat ingliz tili emas, german, rus, portugal, xitoy va koreys tillari ham keng tarqaladi. Olamning bir necha davlatlaridagi xalqaro almashinuv dasturlari bir-biri bilan o'zaro raqobatga tushib, xalqqa degan xizmat ko'rsatish sifatini yaxshilab boradi degan o'ydaman.